Terwijl Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken vandaag zijn 1 mei-toespraak online geeft, exact op hetzelfde uur als Marine Le Pen haar 1 mei-boodschap de wereld in stuurt, trekt een delegatie van het Vlaams Belang Antwerpen vandaag naar het standbeeld van Camille Huysmans, aan de Camille Huysmanslaan in Antwerpen, om er bloemen neer te leggen en toespraken te houden. Camille Huysmans (1871-1968) was vanaf 1918 hoofdredacteur van de socialistische krant De Volksgazet, vanaf 1921 socialistisch gemeenteraadslid in Antwerpen, en later schepen en tot 1940 burgemeester van Antwerpen, vanaf 1944 opnieuw burgemeester van Antwerpen, terwijl hij ook nog socialistisch parlementslid was, minister tot en met eerst-minister, en voorzitter van de socialistische Tweede Internationale. Camille Huysmans was ook een antiracist, antifascist, pacifist en internationalist. Zijn Filip Dewinter en Sam Van Rooy plots de ideeën en houding van Camille Huysmans genegen? Natuurlijk niet.

Na een paar probeersels van de Vlaams Blok Jongeren (1992, 1993 en 1994) en van twee lokale Vlaams Blok-afdelingen (Oostende en Denderleeuw, 1994) richtte het Vlaams Blok op 1 mei 1996 haar eerste nationale 1 mei-manifestatie in. In Aalst, rond het standbeeld van de sociaal bewogen maar antisocialistische katholieke priester Alfons Daens. Een duizendtal mensen zijn daarbij aanwezig, maar alleen al de optocht van de SP-Aalst brengt dubbel zoveel volk op de been. Ook de jaren nadien zijn er nationale 1 mei-bijeenkomsten: in 2017 in Temse omwille van de sluiting van de scheepswerf Boel, in 2018 in Vilvoorde omwille van de sluiting van de Renaultfabriek. In 1999 is er op 1 mei geen militante bijeenkomst, maar een gezinsdag met allerlei attracties in het Citadelpark in Gent.

De 1 mei-optochten in 2000 en 2001, respectievelijk in Antwerpen en Mechelen, worden ontsierd door groepen Vlaams Blokkers die “islamieten = parasieten” scanderen, waarna het Vlaams Blok teruggrijpt naar de formule van gezinsdagen. In 2002 in het Boudewijnpark in Brugge; in 2003 in het domein Kelchterhoef in Houthalen-Helchteren. In 2004 is de 1 mei-bijeenkomst nog slechts een Antwerpse aangelegenheid met verzamelen aan het standbeeld van industrieel Lieven Gevaert in Mortsel, in 2005 aan het standbeeld van luchtvaartpionier Jan Olieslagers in Deurne. Hierna wisselen nationale en louter Antwerpse bijeenkomsten elkaar af, zoals er ook afwisselend militante bijeenkomsten en gezinsdagen zijn op 1 mei.

Op 1 mei 2016 provoceert men nog eens door een beperkte bijeenkomst aan het standbeeld van De Buildrager in Antwerpen, standbeeld ter ere van de havenarbeiders en in het bijzonder gekoesterd door de sterke socialistische vakbond van de havenarbeiders in Antwerpen. Als een dief in de ochtend leggen Filip Dewinter & Co er bloemen neer en houden er een paar toespraken. Tegen dat de socialistische 1 mei-optocht er een paar uren later voorbijtrekt, zijn alle sporen van de Vlaams Belang-aanwezigheid verdwenen.  

Affiche voor de eerste 1 mei-bijeenkomst van het Vlaams Blok (1996, foto © archief AFF) en tweet over de bijeenkomst van het Vlaams Belang Antwerpen vandaag, 1 mei 2021, in Antwerpen (foto © Twitter).

Volgens een persmededeling kiest het Vlaams Belang Antwerpen deze keer “bewust voor een 1-mei hulde aan het standbeeld van Camille Huysmans omdat hij de belichaming is van het feit dat de Vlaamse strijd ook een sociale strijd is. Samen met de katholiek Frans Van Cauwelaert en de liberaal Louis Franck vormde de Vlaams voelende socialist Camille Huysmans de groep ‘de drie kraaiende hanen’ die samen hun politieke verschillen opzijzetten om de Vlaamse ontvoogding te realiseren. Dit engagement wil het Vlaams Belang Antwerpen in de verf zetten”.

Camille Huysmans was de Vlaamse zaak inderdaad genegen, maar alleen al zijn Wikipedia-pagina leert ons dat hij geen fundamentalist à la Vlaams Belang was. “Na de oorlog vond hij dat de Vlaamse Beweging te radicaal geworden was. Huysmans bleef trouw aan zijn vooroorlogse opvattingen en vroeg respect voor taalminderheden, terwijl de nieuwe generatie Vlaamsgezinden op de volledige eentaligheid van Vlaanderen hamerde. In 1963 verzette hij zich tegen het vastleggen van de taalgrens.”

Camille Huysmans was ook een antiracist en antifascist. Begin 1937 neemt hij als voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers publiek stelling ten voordele van de Spaanse Republiek die belaagd wordt door generaal Franco en andere militairen. Midden 1939 schrijft Camille Huysmans een furieus editoriaal in De Volksgazet over de jodenvervolging onder de titel ’n Morele Lafheid. In de cruciale jaren 1938-1940 is Antwerpen onder het burgemeesterschap van Camille Huysmans, spijts tegenkanting vanuit katholieke en andere hoeken, een toevluchtsoord voor 40.000 tot 55.000 Joodse vluchtelingen. Een pleidooi pro opvang van vluchtelingen in Antwerpen zal Filip Dewinter nooit doen.

Camille Huysmans trad ook actief op tegen de voorgangers van het Vlaams Belang. Bij de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen in 1938 laat hij onder andere een affiche van het Vlaamsch Volksblok verwijderen, opgehangen over de gevelbreedte van het lokaal Malpertuus aan de Frankrijklei nr. 8, uitgebaat door ene J.H. Dillen. En daar blijft het niet bij. Zo verbiedt Camille Huysmans op 4 maart 1939 een meeting van het Nationaal Legioen, de eerste fascistische beweging in België. Hij verplicht de gouwleider de affiche De Joden buiten te overplakken. Op 26 februari 1939 verbiedt Huysmans een meeting van het Verdinaso. De politie verwijdert of overplakt de affiches van het Verdinaso. Op 14 april 1939 laat Camille Huysmans een affiche van Volksverwering Belgen, let op uw zaak in beslag nemen, en even later verbiedt hij een meeting van diezelfde antisemitische organisatie. Enzovoort.

Camille Huysmans: “Nooit zullen wij dulden dat de kanker van rassenhaat zich bij onze medeburgers zou inwortelen, en dat er mensen door de straten zouden lopen om andersdenkenden na te schreeuwen, te beledigen of aan te vallen.” (foto © Amsab) en Vlaamsch Volksblok-affiche die op orders vanuit het stadhuis wordt weggehaald door de brandweer (foto © Volk en Staat, 15 oktober 1938).

Kortom, Camille Huysmans was een socialistische burgemeester zoals die er vandaag (bijna) niet meer zijn. Een lichtpunt is dat de 1 mei-manifestatie die Nation vandaag in Luik plande, met Hervé Van Laethem en Carrera Neefs als sprekers, niet toegelaten is door de Luikse burgemeester Willy Demeyer. Volgens Lode Hancké, in een artikel in het tijdschrift Brood & Rozen, verantwoordde Camille Huysmans zich tegenover verwijten over preventieve censuur op een dubbele manier. “Wettelijk verschool hij zich achter het gevaar voor wanordelijkheden om het verbod van de burgemeester te motiveren; politiek-maatschappelijk-ethisch beriep hij zich telkens op de onaanvaardbaarheid van aanvallen op andersdenkenden.” Dat meetings en revues die Camille Huysmans verbood zouden bijgewoond worden door vrijwillige toehoorders en toeschouwers, was voor Camille Huysmans geen punt. “De weerslag van zulke manifestaties kon niet anders dan verder uitdeinen en het klimaat verzieken ten nadele van hen die zich niet konden verdedigen.”

Op de bijeenkomst aan het standbeeld van Camille Huysmans worden vandaag, 1 mei 2021, onder andere Filip Dewinter, Anke Van dermeersch, Gerolf Annemans en Sam Van Rooy verwacht. Gemeenteraadslid en gewezen parlementslid Jan Penris zal de historische rol van Camille Huysmans bij de Vlaamse ontvoogdingsstrijd toelichten, terwijl Filip Dewinter een korte politieke boodschap zal brengen. Toen Jan Penris in 1995 zijn eerste tussenkomst hield in de Antwerpse gemeenteraad werd hij door wijlen Bert Verhoye in De Nieuwe Gazet omschreven als iemand met “het stemgeluid van een kaketoe”. In 2019 moest Jan Penris vervroegd de Kamer van Volksvertegenwoordigers verlaten nadat hij Open VLD-Kamerlid (intussen Oostvlaams provinciegouverneur) Carina Van Cauter tot tweemaal toe een “trut” noemde, beneveld door de alcoholverslaving die Penris tot in het federaal parlement parten speelde. Dat Jan Penris niet het hele verhaal over Camille Huysmans zal vertellen, staat nu al vast.

Camille Huysmans in De Volksgazet, 2 mei 1940. Geciteerd in Camille Huysmans van Rob Roemans en Hilda Assche (uitgeverij Heideland, Hasselt), met dank aan Quinten Bronckars.
Hulde brengen aan het verzet dat streed tegen de nazi’s en de collaborateurs. Met Camille Huysmans als tweede van rechts vooraan zittend, en Marcel Louette, leider van de Witte Brigade/Fidelio, als derde van rechts vooraan zittend (foto © Amsab). Foto helemaal bovenaan dit artikel uit Het Antwerpen van toen van George Van Cauwenbergh (uitgeverij Marc Van de Wiele, Brugge), met dank aan Gert Govaerts.