Voorbije donderdag 4 augustus was het niet alleen exact tachtig jaar geleden dat het eerste treinkonvooi vanuit de Dossinkazerne in Mechelen vertrok naar het concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Een trein met 999 mensen aan boord, waarvan slechts 9 Auschwitz-Birkenau overleven. Het was donderdag ook exact twintig jaar geleden dat een Vlaamse neonazi op de jaarlijkse scoutsfuif in openlucht in Onze-Lieve-Vrouw-Waver (deelgemeente van Sint-Katelijne-Waver, grenzend aan Mechelen) twee jongeren doodschoot. Hij werd veroordeeld tot dertig jaar cel, maar is intussen weer op vrije voeten (foto hierboven © cc. Unsplash/Tingey Injury Law Firm).

Zondag 4 augustus 2002 in de vroege uurtjes. Een zwoele zomeravond met een drieduizend jongeren die uit de bol gaan. Politieagenten zien iemand wegspurten naar de parking aan de overkant van de weg. Ze denken dat hij een dief is die net tevoren een portefeuille heeft gestolen. De jongeman, de 19-jarige Jürgen G. uit Bonheiden, wordt staande gehouden. Hij heeft een klein Italiaans pistool op zak. In zijn terreinwagen vinden de politieagenten een boksbeugel met metalen pinnen, een bus pepperspray, een bierkaartje met daarop de prijs van zijn pistool (450 euro), een munitiedoosje met 37 patronen, extreemrechtse propaganda en een gewelddadige pornofilm.

Andere politieagenten doen intussen een akelige ontdekking. Twee jongemannen liggen stervend op de grond. De 20-jarige Thierry De Rydt is getroffen door één kogel, recht in zijn hart. Wat verder ligt de 23-jarige Tim Tobback. Geveld door vier kogels in zijn borst en schouder. Ook hij overlijdt ter plaatse. Reanimatiepogingen mislukken. Uit getuigenissen blijkt dat Jürgen G. amper een kwartiertje op scoutsfuif is als hij oververhit reageert wanneer een fuifganger wat bier op hem morst. G. begint onmiddellijk te zwaaien met zijn Bernardelli-pistool. Portier Tim Tobback zegt niet onder de indruk te zijn. G. zet het op een lopen. Tim Tobback en zijn vriend – in het weekend parkeerwachter bij een discotheek – Thierry De Rydt gaan G. achterna. Iemand die op een scoutsfuif met een pistool zwaait, hoort er niet thuis. G. lost een waarschuwingssalvo, draait zich even later om en schiet Tim Tobback en Thierry De Rydt neer.

Jürgen G. wordt overgebracht naar het politiecommissariaat. Hij is zwaar invloed van alcohol. “Zijn er vreemdelingen bij betrokken?”, vraagt hij. Als hij het antwoord hoort, reageert hij met: “Neen? Dan is dat jammer.” Waarna hij als een blok in slaap valt in de politiecel. Bij verder onderzoek blijkt dat Jürgen G. meerdere tatoeages op zijn lichaam heeft staan, waaronder een afbeelding van Adolf Hitler op zijn linker bovenarm. De kamer bij hem thuis is van boven tot beneden behangen met nazivlaggen en -posters. Men vindt er ook nog een jachtgeweer, munitie, een stroomstootwapen en een middeleeuwse ‘strijdvlegel’ (een stok met een ketting en bol, AS). Als de politie hem vraagt vanwaar zijn pistool komt, antwoordt G.: “Gekocht van een Marokkaan, Mohammed.”

Jürgen G. is amper een kwartiertje op de scoutsfuif in openlucht wanneer hij oververhit reageert op een fuifganger die wat bier op hem morst (foto © cc. Pexels/Kampus Production).

Eén jaar eerder is Jürgen G. op de vooravond van de IJzerbedevaart betrokken bij het zwaar toetakelen van een Egyptenaar “gewoon omdat hij een vreemdeling is”. De man krijgt een honderdtal schoppen op zijn lichaam en hoofd. G. en vier anderen krijgen hiervoor elk een gevangenisstraf van één jaar met zes maanden uitstel. De naam van Tomas Boutens valt, maar hij wordt niet veroordeeld bij gebrek aan bewijs. In 2014 wordt Boutens veroordeeld tot vijf jaar cel waarvan één jaar met uitstel voor zijn leiding geven aan het neonazistische Bloed Bodem Eer Trouw (BBET) en andere zaken. In 2019 start Boutens met zijn Project Thule. Voor wie met hem kennis wil maken: hij heeft aangekondigd zowel op Frontnacht als op de IJzerwake einde deze maand te zullen zijn. Boutens’ naam valt ook in de zaak van Onze-Lieve-Vrouw-Waver. Volgens de Staatsveiligheid is het moordwapen mogelijk afkomstig van Boutens, en ofwel via een vriend van Boutens, ofwel via Boutens zelf, bij G. terechtgekomen. De vriend wordt later mee veroordeeld bij de BBET-rechtszaak. Volgens Humo hebben Boutens en G., één uur voor G. op de fuif was, vijf keer met elkaar ge-sms’t en één keer gebeld. Het initiatief ging uit van Boutens. Wat hadden beiden elkaar tussen 1u30 en 1u45 ’s nachts zo dringend te melden? Boutens werd er niet over ondervraagd.

Op het assisenproces in 2005 stelt advocaat Frank Scheerlinck dat G. veranderd is, tot inkeer is gekomen. G. zit erbij als een brave schooljongen. Hij is fel vermagerd, ziet er bleekjes uit, heeft een sullig brilletje en een klassieke haarsnit, maar draagt een Fred Perry-trui die populair is bij neonazi’s. Een trui met lange mouwen zodat de jury een kleurboek aan tatoeages bespaard blijft. Later worden er foto’s getoond van de tatoeages op zijn lichaam. Onder andere een grote swastika op een rode achtergrond op de rechterschouder. Let wel: niet iedereen in een Fred Perry-trui is een neonazi. De openbare aanklager ziet dat G. een ketting met een thorhamer rond zijn hals draagt. “Dat is een symbool van extreemrechts. Zo hard is deze man dus niet veranderd.” Opnieuw: niet iedereen met een thorhamer is extreemrechts, maar het symbool is wel populair in die kringen. In de al geciteerde Humo staat een foto van Tomas Boutens mét thorhamer als hij zich in zeven haasten naar het kinderdagverblijf Fabeltjesland in Dendermonde begeeft waar zijn zoontje verwond werd door Kim De Gelder.

Kort voor de feiten in Onze-Lieve-Vrouw-Waver leert Jürgen G. op een Vlaams Blok-bijeenkomst een leeftijds- en geestesgenoot kennen. Na zijn aanhouding blijft Jürgen G. hem met zijn nazidenkbeelden bestoken. De bestemmeling van de brieven heeft zijn extreem ideeëngoed intussen afgezworen en bezorgt de brieven aan één van de burgerlijke partijen. Jef Vermassen, advocaat voor de ouders van Tim Tobback, vraagt de voorzitter van de rechtbank de bestemmeling van de brieven een paar vragen te stellen. Vermassen: “Heeft G. u niet gefeliciteerd omdat u een Marokkaanse jongen in elkaar geslagen hebt?” Getuige: “Kan zijn.” Vermassen: “Heeft hij u niet gezegd dat hij – de dag dat hij vrijkomt – niet veranderd zal zijn? Maar dat hij dat goed kan verstoppen?” Getuige: “Kan zijn.” Vermassen: “Heeft hij u niet aangemoedigd om de neonazistrijd voort te zetten omdat anders alles voor niets zou geweest zijn?” Getuige: “Kan zijn.” Enzovoort. Uit de ondervraging van Jürgen G. zelf blijkt dat hij zijn brieven afsloot met “88”. Een verwijzing naar tweemaal de achtste letter van het alfabet. HH, zoals in ‘Heil Hitler’.

Op een Vlaams Blok-bijeenkomst ontmoet de neonazi Jürgen G. een leeftijds- en geestesgenoot (foto: Vlaams Blok-betoging in Antwerpen © archief AFF).

Wapenexperts menen aan de hand van de baan van de kogels in de lichamen van de doodgeschoten jongemannen dat vanuit de schouder van de dader is geschoten. “Gericht”, besluiten ze. Jürgen G. wordt veroordeeld tot de maximumstraf van dertig jaar cel. Kort voordien heeft hij nog zijn spijt uitgedrukt in wat Het Laatste Nieuws omschrijft als een “ingestudeerd lesje”. Nu vouwt hij zijn handen samen in de vorm van een pistool dat hij richt naar de juryleden. In 2014 haalt Jürgen G. opnieuw de kranten. Van in zijn jonge jaren is G. betrokken bij handel en gebruik van drugs. In de gevangenis van Leuven-Centraal stelt men vast dat G. drugs gebruikt, en vindt men een grote hoeveelheid xtc-pillen en enkele zakjes heroïne. De openbare aanklager vermoedt dat G. niet alleen drugs gebruikt maar ook verkoopt. De rechtbank veroordeelt G. tot acht maanden cel. Het Nieuwsblad schrijft: “Met deze sanctie komt een voorwaardelijke invrijheidstelling op de helling.”

Wanneer dezelfde krant een artikel wil schrijven twintig jaar na de moorden in Onze-Lieve-Vrouw-Waver, ontdekt ze dat G. al enkele maanden uit de gevangenis is ontslagen. Volgens zijn nieuwe advocaat gedroeg G. zich intussen goed in de gevangenis, vond hij werk waarvoor hij ’s morgens de gevangenis mocht verlaten om dan ‘s avonds terug te keren, en is hij nu volledig vrij met een enkelband. Hij is in therapie om zijn agressie te leren beheersen, werkt nog steeds, heeft zijn extreemrechts gedachtegoed afgezworen en blijft weg uit de regio’s waar de nabestaanden wonen en weg uit de media. Een justitieassistent en de procureur van de strafuitvoeringsrechtbank volgen hem op. Het Nieuwsblad contacteert de vader van een van de vermoorde jongemannen. Hij was niet op de hoogte van de vrijlating. Justitie zegt een brief gestuurd te hebben over de vrijlating.

Een Vlaamse neonazi die twee jongemannen doodschiet na een banaal incident en daarvoor dertig jaar cel krijgt, met acht maanden cel bovenop wegens verkoop van drugs vanuit zijn gevangeniscel, wordt na twintig jaar vrijgelaten (foto © cc. Unsplash/Oscar Ivan Esquival Arteaga).