Bij de klimaatbetogingen vorig jaar was er steevast een groep senioren die zich ‘Grootouders voor het klimaat’ noemde en de jongeren steunden in hun acties voor een beter klimaat. In Oostenrijk, en nadien ook in Duitsland, is een gelijkaardige groep opgericht, maar dan voor de strijd tegen rechtsextremisme, racisme, vrouwenhaat… De Oostenrijkse groep Omas gegen Rechts werd op 16 november 2017 opgericht en viert deze week bijgevolg haar driejarig bestaan.

De groep Omas gegen Rechts is een initiatief van Monika Salzer. Een Oostenrijkse psychotherapeute die ook nog organisatieontwikkeling studeerde, op verschillende niveaus actief was in de protestantse kerk en structuren, en tien jaar lang columniste was in de meest gelezen Oostenrijkse krant. Ze was 69 jaar oud toen ze op 16 november 2017 op Facebook startte met Omas gegen Rechts als reactie op de verrechtsing in Europa in het algemeen, en in Oostenrijk in het bijzonder. Eind 2017 werd in Oostenrijk immers de regering-Kurz I gevormd met de christendemocratische ÖVP van Sebastian Kurz en de extreemrechtse FPÖ van Heinz-Christian Strache. FPÖ waar het Vlaams Belang al vele jaren mee bevriend is. Vijf maanden na het Facebookinitiatief volgde de oprichting van Omas gegen Rechts als vereniging.

Je moet geen grootmoeder zijn om lid te worden. Iedereen is welkom. Jong en oud, mannen en vrouwen, mensen mét en mensen zónder kleinkinderen. Maar meestal is het toch een groep oudere vrouwen die actie voert, vaak getooid met kleurige mutsen (foto hierboven © Omas gegen Rechts).

Omas gegen Rechts bij een betoging tegen racisme in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen op 16 maart 2019 (foto © Omas gegen Rechts).

Op hun website erkennen de Omas de bedreigende ontwikkelingen zoals racisme, antisemitisme, vrouwenhaat… “Ze moeten een naam krijgen en we moeten politiek verzet tegen hen opbouwen”, zeggen de Omas. “De oudere vrouw als publieke politieke kracht bestaat niet in ons collectieve bewustzijn. Daarom moeten wij vrouwen in het openbaar verschijnen, niet als individuen en uitzonderlijke figuren, niet als sterren, maar als een groep die opvalt. Uit je eigen ‘kleine wereld’ stappen en een eensgezinde sterke stem vormen voor de toekomst van alle kinderen en kleinkinderen. (…) Wij zijn bereid om de op handen zijnde sociale bezuinigingen, de ‘uithongering’ van veel oudere vrouwen, een kortzichtig onderwijsbeleid dat grote groepen jongeren uitsluit en andere plannen te weerstaan ​​die een rampzalig effect zouden hebben op onze samenleving en ons welzijn.”

Vandaar dat Omas gegen Rechts ijvert voor: “Een redelijk sociaal evenwicht tussen rijke en arme landen; inzet voor democratie in Europa en wereldwijd; bewustwording van de gevaren van totalitaire structuren en onliberale democratieën; de afwijzing van racisme en antisemitisme op alle fronten; de vraag naar een humaan, goed leven voor IEDEREEN; en het vechten tegen de invloed van de meedogenloze belangen van het kapitalisme.”

Omas gegen Rechts is een niet-partijgebonden platform, en men waakt strikt over dat niet-partijgebonden zijn. Wie opkomt voor een politieke partij kan niet tegelijkertijd spreken voor Omas gegen Rechts; wie campagne voert voor een politieke partij mag dit niet doen namens Omas gegen rechts. Een BBC-reportage over de Oostenrijkse Omas gegen Rechts vind je hier. En hier zijn de Omas aan het woord in een eigen video.

Op het eerste zicht zou je Omas gegen Rechts vertalen als “Oma’s tegen rechts”, maar in de BBC-reportage verduidelijken de Omas dat ze het niet gemunt hebben op klassiek rechts (conservatieven…) maar op rechtsextremisme. Als de regering-Kurz II, met nu naast de ÖVP de Grüne (de Oostenrijkse Groenen) als regeringspartner, na de brand in het vluchtelingenkamp van Moria (Lesbos, Griekenland) weigert een aantal vluchtelingen uit Moria in Oostenrijk op te vangen, protesteren de Omas evenwel evengoed.

Protestactie van Omas gegen Rechts naar aanleiding van het hardhandig terugdrijven van vluchtelingen aan de Turks-Griekse grens, begin maart 2020 (foto © Facebook).

De Duitse groep Omas gegen Rechts werd niet toevallig op 27 januari 2018 opgericht, de verjaardag van de bevrijding van het concentratie- en vernietigingskamp van Auschwitz. Het startte eveneens op Facebook, in Duitsland op initiatief van de dan bijna 68-jarige Anna Ohnweiler. Vorig jaar, in 2019, volgde de oprichting van Omas gegen rechts als vereniging. Andermaal zijn het overwegend vrouwen. Eén op de vijf leden is een ‘opa’.

De Duitse Omas gegen Rechts stappen niet alleen op in betogingen tegen antisemitisme en extreemrechts geweld, zoals na de aanslag op de synagoge van Halle. Bij de deelstaatverkiezingen in Saksen en Brandenburg vorig jaar zijn de Omas naar dorpen en steden getrokken voor persoonlijke gesprekken met de inwoners over de opkomende rechtse sentimenten in de samenleving. Als een rechts-populistisch boek voorgesteld wordt of een extreemrechtse groep een buurthuis wil openen, zorgen de Omas voor een tegengeluid. De Duitse Omas gegen Rechts hebben intussen meer lokale groepen en contactpunten dan hun Oostenrijkse collega’s.

Een tegenactie laatst van de Omas bij een betoging waarin de maatregelen tegen corona in vraag werden gesteld, had minder succes. Allicht omdat de Omas gezien hun leeftijd doorgaans tot een risicogroep behoren, en het gevaar voor besmetting op dergelijke betogingen groot is. Corona speelt de Omas ook nog op een andere manier parten. De Centrale Raad voor Joden in Duitsland kende zopas de Paul Spiegelprijs voor burgerlijke moed 2020 toe aan Omas gegen Rechts. Omwille van het coronavirus is de uitreiking voorlopig uitgesteld tot de vroege zomer van volgend jaar.

Waarom Anna Ohnweiler de Duitse Omas gegen Rechts oprichtte, is hetzelfde als voor de Oostenrijkse Monika Salzer: je kan toch niet staan kijken naar een heropleving van rechts zonder er iets tegen te doen.

Omas gegen Rechts: “Onderschat ons niet!” (foto © Facebook).