Exact twintig jaar geleden werd in Antwerpen elke zaterdag van 22 juli tot en met 30 september 2000 actie gevoerd onder het motto ‘Liever lachen dan Wenen in Antwerpen’. Althans dat was de bedoeling. De archieven zijn niet duidelijk over hoe succesvol het was. Alleszins was er op 13 mei dat jaar een ‘Lenteparade’ die een kleurrijk en massaal bijgewoond antwoord bood op de opkomst van extreem rechts. Nadat de extreemrechtse Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ) van Jörg Haider in 1996 bij de gemeenteraadsverkiezingen in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen 27,9 % van de stemmen behaalde, kreeg de FPÖ bij de parlementsverkiezingen in 1999 in heel Oostenrijk 26,9 % van de stemmen. Op 4 februari 2000 werd de regering-Schüssel geïnstalleerd met naast de christendemocratische ÖVP-ministers ook zes ministers van de FPÖ. Deze laatsten waren onder andere bevoegd voor Justitie, Sociale Veiligheid en Financiën. De Belgische minister van Buitenlandse Zaken Charles Michel riep in die periode op om niet te gaan skiën in Oostenrijk. Voorbije zondag waren er in Wenen andermaal gemeenteraadsverkiezingen (grote foto: Kunsthistorisch museum in Wenen © cc. Pixabay; grafiek uitslag gemeenteraadsverkiezingen © Vienna.at).

Anno 2020 is het eindelijk lachen geblazen in Wenen. Na de stembeurt in de kieslokalen voorbije zondag 11 oktober 2020 zijn nu ook de stembiljetten per post geteld voor de gemeenteraadsverkiezingen in Wenen, en komt de FPÖ in Wenen nog maar uit op (afgerond) 7,8 % van de stemmen – een verlies van 20,2 % van de stemmen. De strapatsen van Heinz-Christian Strache, FPÖ-partijleider van 2005 tot 2019, zijn er de directe aanleiding voor.

Een video, stiekem gefilmd in een villa op Ibiza, toonde dat Strache bereid was om een deal te sluiten met een Russische oligarch. In ruil voor overheidscontracten – Strache was toen vicekanselier in de Oostenrijkse regering – zou de Rus de Oostenrijkse krant die Kronen Zeitung opkopen en er FPÖ-vriendelijke artikels in laten publiceren. Kort daarna geraakten nog meer onfrisse praktijken van Strache bekend. Zo zou hij voor meer dan een half miljoen euro aan partijgeld voor privézaken hebben aangewend: voor Chanel-handtassen voor zijn echtgenote, drank op een verjaardagsfeest van zijn dochter, hondenvoer en maandelijks voor 2 à 3.000 euro computerspelletjes. Het gerecht onderzoekt ook of Strache een viagra-feestje met escortdames als beroepskosten heeft ingediend.

In december vorig jaar werd Strache uit de FPÖ gezet. In augustus dit jaar kreeg Justitie extra videobeelden van de Ibiza-affaire waaruit zou moeten blijken dat Strache uiteindelijk geweigerd zou hebben om overheidscontracten te beloven in ruil voor steun in die Kronen Zeitung. De zaak wordt nog verder uitgezocht, maar de FPÖ en Strache betaalden er een prijs voor. Naast de FPÖ (zoals al gezegd: nog slechts 7,8 % van de stemmen, een verlies van 20,2 %) nam ook Strache met een eigen lijst deel aan de gemeenteraadsverkiezingen in Wenen. Met 2,8 % van de stemmen viel hij onder de kiesdrempel. Op de lijst-Strache stond onder andere een man die asielzoekers vergeleek met grotbewoners en een man die tot een gevangenisstraf is veroordeeld wegens corruptie in een zaak rond telecommunicatie.

Affiche voor de ‘Liever lachen dan Wenen’-actie in Antwerpen (foto © archief AFF) en Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken met zijn politiek voorbeeld Heinz-Christian Strache (foto © Twitter).

Het is evenwel niet enkel door de schandaalsfeer dat de vrienden van het Vlaams Belang achteruitboeren. Uit de analyse van het kiesgedrag blijkt dat heel wat voormalige FPÖ-kiezers voor de christendemocratische ÖVP van bondskanselier Sebastian Kurz stemden. De sociaaldemocratische SPÖ in Wenen blijft met (afgerond) 37,6 % van de stemmen (+ 1,7 %) de grootste partij in de Oostenrijkse hoofdstad. De ÖVP maakt de grootste sprong vooruit met + 8,2 %, waarmee de ÖVP uitkomt op 20,1 % van de stemmen. De twee andere partijen die er toe doen zijn de Grüne (18,5 %, + 3,4 %) en het liberale NEOS (6,6 %, + 1,1 %). De ‘Liste Links’ kreeg 2,5 % van de stemmen, de ‘Bierpartei’ 1,8 %.

ÖVP-bondskanselier Sebastian Kurz stond van 17 december 2017 tot 28 mei 2019 aan het hoofd van een regering van de ÖVP en de FPÖ, met tot 22 mei 2019 Heinz-Christian Strache als vicekanselier. Na vervroegde verkiezingen ruilde Kurz de FPÖ in voor Die Grunen voor een regering die op 7 januari dit jaar van start ging. In ruil voor groene accenten inzake milieu en klimaat werd het strakke antimigratiebeleid van de vorige regering aangehouden. Zo verkondigde de Oostenrijkse regering onlangs nog dat Oostenrijk, in tegenstelling tot veel andere Europese landen, geen vluchtelingen zou opvangen uit het uitgebrande kamp van Moria, op het Griekse eiland Lesbos.

Veruit de grootste groep voormalige FPÖ-kiezers kwam niet opdagen bij de gemeenteraadsverkiezingen in Wenen of stemde ongeldig. We kunnen het alleen maar toejuichen.