Goed nieuws haalt zelden de media. In het GoPress-archief van de Vlaamse kranten vinden we 1.008 artikels over het Griekse neonazistische Gouden Dageraad, maar nog geen enkele Vlaamse krant heeft gemeld dat Gouden Dageraad deze maand haar hoofdzetel in Athene en nog andere lokalen in Griekenland heeft gesloten (foto hierboven: de hoofdzetel in ‘betere’ tijden © Google Street View). Qua symboliek kan dat nochtans tellen. Met nog geen 3 % van de stemmen bij de laatste parlementsverkiezingen verloor Gouden Dageraad haar subsidiëring door de Griekse staat. Vandaar.

Zaterdag 14 september 2019. Een vrachtwagen wordt geparkeerd vlak voor de hoofdzetel van Gouden Dageraad, aan de Mesogeionlaan 131 in Athene. Verhuizers nemen alles mee wat in het vijf verdiepingen hoog gebouw staat. Alleen de bewegwijzering in het kantoor blijft hangen. Een week eerder is het Gouden Dageraad-lokaal in de havenstad Piraeus gesloten. Ook elders in Griekenland zijn Gouden Dageraad-lokalen dicht gegaan. In Athene huist Gouden Dageraad nu terug in het lokaal in een buitenwijk vanwaar de opmars van Gouden Dageraad begon.

In december 1980 lanceerden Nikolaos Michaloliakos en zijn medestanders het tijdschrift Chrysi Avgi (= Gouden Dageraad). Michaloliakos was al vele jaren actief in extreemrechtse kringen en werd meerdere keren aangehouden voor politiek gemotiveerde misdrijven zoals afranselingen en bezit van explosief materiaal. In de gevangenis ontmoette hij de leiders van de Griekse militaire junta van 1967-1974 en legde hij er de basis voor Gouden Dageraad. In april 1984 stopt Michaloliakos met het publiceren van zijn nationaalsocialistisch getint tijdschrift om even actief te worden bij een andere extreemrechtse groep, maar in januari 1985 pakt hij de Gouden Dageraad-draad terug op.

De Griekse website van Gouden Dageraad, met op de foto oprichter en voorzitter Nikolaos Michaloliakos, is nog altijd actief. De Engelstalige versie is niet meer bijgewerkt sinds einde juni (screenshot 28 september 2019 © AFF)

In 1993 wordt Gouden Dageraad officieel erkend als politieke partij. In 1994 neemt Gouden Dageraad voor het eerst deel aan verkiezingen. Europese Verkiezingen waarbij het 7.264 stemmen (0,1 %) behaalt. Bij volgende verkiezingen behaalt Gouden Dageraad nog minder stemmen.

In 1998 krijgt de partij veel media-aandacht nadat een prominent partijlid een studentenactivist aanvalt. Pas zeven jaar later wordt Antonios Androutsopoulos wegens poging tot moord op de studentenactivist veroordeeld. Hij krijgt hiervoor 21 jaar gevangenisstraf, in beroep verminderd tot 12 jaar, om een paar maanden later de gevangenis reeds te mogen verlaten. Het wordt beschouwd als een vrijgeleide voor nog meer raids op politieke tegenstanders, migranten en vluchtelingen. In 2012 begint Gouden Dageraad met het gratis, of tegen minimale kosten, verdelen van voedsel voor etnische Grieken. Datzelfde jaar doet Gouden Dageraad ook haar intrede in het Griekse parlement met 440.966 stemmen (7 %).

De drie daaropvolgende verkiezingen neemt het stemmenaantal licht af, maar in september 2015 bezorgt dat Gouden Dageraad toch nog altijd 18 parlementsleden. De beste score haalt Gouden Dageraad bij de Europese Verkiezingen in 2014 met 536.913 stemmen (9,4 %) en drie verkozenen. Bij de Europese Verkiezingen dit jaar behaalde Gouden Dageraad nog 275.821 stemmen (4,9 %) en twee verkozenen. Eén van de twee verkozen Europarlementsleden stapt echter meteen op en sticht een eigen partij.

Gouden Dageraad-aanhangers tijdens een betoging in Athene in 2015 (foto © Wikimedia Commons/DTRocks).

De klad kwam er bij Gouden Dageraad in toen woordvoerder Ilias Kasidiaris in juni 2012 een communistisch parlementslid tot driemaal toe op het hoofd sloeg tijdens een live ochtendshow op een Grieks televisiestation, en vooral na de moord in september 2013 op Pavlos Fyssas, bekend als hiphopartiest Killlah P.

Gouden Dageraad ontkende banden te hebben met de moordenaar, maar politieonderzoek bracht aan het licht dat de man vooraf en tijdens de noodlottige gebeurtenis contact had met Gouden Dageraad-leden. Partijleider Nikolaos Michaloliakos werd opgesloten nadat bleek dat hij in het bezit was van een vast telefoontoestel waarmee gecommuniceerd zou zijn over de moord.

Gouden Dageraad werd ervan verdacht eerder ook betrokken te zijn bij moorden op migranten en vluchtelingen, de moord op een etnische Griek was er teveel aan. Dat Gouden Dageraad tot dan vrijgeleide kreeg van de politie heeft veel te maken met de goede contacten van Gouden Dageraad met de Griekse politie. Gouden Dageraad-militanten en politiemensen zagen elkaar bijvoorbeeld vaak in dezelfde fitnesscentra, en bij verkiezingen bleek herhaaldelijk dat in wijken waar veel politieagenten in kazernes huisden, meer Gouden Dageraad gestemd werd dan in andere wijken.

Overigens waren de tegenstanders van Gouden Dageraad ook geen lieverdjes. Zo waren er meermaals bomaanslagen op Gouden Dageraad-kantoren en in november 2013 werden de Gouden Dageraad-militanten Giorgos Fountoulis en Manos Kapelonis doodgeschoten aan een partijkantoor in een buitenwijk van Athene.

Die buitengewone tegenstand heeft natuurlijk veel te maken met dat Gouden Dageraad een neonazistische partij is. Om het nog maar alleen bij bovengenoemde woordvoerder Ilias Kasidiaris te houden: in april 2011 vroeg hij zich in het Gouden Dageraad-magazine af hoe “de vernieuwende route van het nationaalsocialisme” er zou uitgezien hebben als die niet gestopt zou zijn door de Tweede Wereldoorlog, en prees hij in datzelfde artikel Adolf Hitler als “grote sociale hervormer”. In een toespraak in het Griekse parlement in oktober 2012 citeerde Kasidiaris uit de anti-Joodse vermeende Protocollen van de Wijzen van Zion, en op zijn linkerarm heeft Kasidiaris een swastika laten tatoeëren. Over Gouden Dageraad-voorzitter Nikolaos Michaloliakos tot en met andere parlementsleden kunnen gelijkaardige verhalen verteld worden.

Links: Vlaanderen Identitair nodigt uit voor een informatie- en verbroederingsavond over en met Gouden Dageraad. Ook andere extreemrechtse groupuscules in ons land nodigden Gouden Dageraad-sprekers uit voor hun meetings. Rechts: Christian Berteryan, in het midden op de foto met de duim omhoog, oprichter van de Autonome Nationalisten Vlaanderen, toont in een café vlakbij het treinstation van Vilvoorde de spiksplinternieuwe vlag die hij in 2017 is gaan kopen bij Gouden Dageraad in Athene (foto’s © Facebook). 

Zaterdag 4 oktober 2014 wordt door het Franstalige Zenit Belgique, in café ’t Waagstuk in Antwerpen, een eerste meeting in ons land met Gouden Dageraad-vertegenwoordigers ingericht. Hierna ontstaat er een concurrentiestrijd tussen de Autonome Nationalisten Vlaanderen (ANV) van Christian Berteryan en het Nieuw-Solidaristisch Alternatief (N-SA) van Eddy Hermy om als eerste voor een Vlaamstalig publiek ook een meeting met Gouden Dageraad-vertegenwoordigers in te richten.

De Autonome Nationalisten Vlaanderen winnen die strijd, met een meeting op 8 november 2014 op een geheime locatie in Haaltert. Het Nieuw-Solidaristisch Alternatief volgt met een meeting met Gouden Dageraad-vertegenwoordigers op 13 december 2014 in café Den Bengel in Antwerpen. Vlaanderen Identitair, een groepje dat nooit veel meer aanhangers had dan haar oprichters Bert Deckers en Rob Verreycken, nodigde uit voor een informatie- en verbroederingsavond over en met Gouden Dageraad op 17 juni 2016. Tussendoor organiseerde het Franstalige Nation van Hervé Van Laethem solidariteitsacties met de neonazi’s van Gouden Dageraad.

Waar de Griekse pers echter nog recent over sprak, is het bezoek dat Filip Dewinter in november 2016 bracht aan Gouden Dageraad. Eerst op een aantal eilanden waar vluchtelingen worden opgevangen, daarna in het Griekse parlement in Athene. Dewinter had de parlementsleden Anke Van dermeersch, Jan Penris en Frank Creyelman meegebracht, valiezendrager-van-dienst was Vlaams Belang-medewerker Tim Willekens.


Filip Dewinter sprekend tijdens een fractievergadering van Gouden Dageraad in het Griekse parlement. Tweede rechts van Dewinter: Gouden Dageraad-oprichter en voorzitter Nikolaos Michaloliakos. Naast Michaloliakos woordvoerder Ilias Kasidiaris, en naast Kasidiaris Anke Van dermeersch. Onderaan als tweede in beeld: Jan Penris (screenshot © EPT, 18 november 2016).

Nadat het Anti-Fascistisch Front (AFF) dit bezoek op Facebook signaleerde, en Apache vervolgens Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken om een reactie vroeg, gingen de poppen aan het dansen. Een bezoek aan de Syrische president Bashar al-Assad wilde Tom Van Grieken nog wel goedpraten, een bezoek aan Gouden Dageraad niet. Later bleek dat Tom Van Grieken vooral bevreesd was voor een negatieve reactie van Marine Le Pen, met wiens partij het Vlaams Belang en anderen een fractie vormen in het Europees Parlement. De kandidate voor het Franse presidentschap wil zich in haar poging aanvaardbaar te zijn niet laten associëren met neonazi’s. Ook al is het via het Vlaams Belang.

In september 2013 werden een vijftigtal partijkopstukken van Gouden Dageraad opgepakt met het oog op een rechtszaak tegen hen en de Gouden Dageraad-structuur. De rechtszaak startte in 2015, maar er is nog altijd niet een uitspraak. Intussen zijn de partijkopstukken op vrije voeten, getuige de screenshot hierboven als Filip Dewinter de Gouden Dageraad-fractie toespreekt in het Grieks parlement. Een uitspraak in deze rechtszaak zou voor volgende maand zijn, maar datums zijn in deze zaak al vaak verschoven.

De antifascistische KEERFA-coalitie (een Grieks acroniem voor Verenigd tegen racisme en de fascistische dreiging) klopt zich op de borst omdat Gouden Dageraad bij de parlementsverkiezingen op 7 juli 2019 met 165.709 stemmen (2,9 %) net onder de kiesdrempel van 3 % valt, en bijgevolg haar achttien parlementsleden en overheidsfinanciering in één klap kwijt is. De Griekse schrijver en Gouden Dageraad-watcher Dimitris Psarras twijfelt er niet aan dat de nederlaag van Gouden Dageraad ook het gevolg is van de nieuwe aantrekkingskracht van de winnaar van de verkiezingen, het centrumrechtse Néa Dimokratía. De herinnering aan de moord op Pavlos Fyssas speelt echter ook mee.

Antifascistische betoging in Brussel waar nultolerantie wordt geëist voor de criminelen van Gouden Dageraad (foto © AFF).

De Griekse antifascistische activist Petros Constantinou meent dat Gouden Dageraad zoals we het gekend hebben voorbij is. Maar de strijd gaat verder, want het extreemrechts gedachtegoed is niet uitgeroeid in de samenleving, ook niet bij de Griekse politie- en veiligheidsdiensten.