In Brussel staat een knappe permanente tentoonstelling ‘Oorlog – Bezetting – Bevrijding’, maar de tentoonstelling die in Antwerpen geopend is over ‘Vreugde & Verdriet. Antwerpen bevrijd (1944-1945)’ mag er ook zijn. Aanstaande zaterdag 28 september kan je er ook nog een gesprek over de bevrijding van Antwerpen en Brussel bijwonen én een gegidste rondleiding op de tentoonstelling krijgen.

De Antwerpse binnenstad wordt op 4 september 1944 bevrijd. Zoals elders in het land zijn er vreugdetaferelen. Op een iconische foto zien we een meisje dat op een binnenrijdende tank is geklommen en hartstochtelijk een Engelse soldaat kust. Een brandweerman vervangt de vlag op de kathedraal met een hakenkruis door een vlag met de Belgische driekleur. In een filmpje op de tentoonstelling in het FelixArchief zien we hoe mensen de vlag met het hakenkruis verscheuren.

Maar de vreugde is van korte duur. De haven en de gemeenten in het noorden (Merksem, Ekeren, Berendrecht…) kunnen pas een maand later bevrijd worden. Met de hulp van het verzet blijven de haveninstallaties intact bij het vertrek van de Duitsers. Op 13 oktober 1944 slaat de eerste V-bom in op Antwerpen. Vlakbij het  Museum voor Schone Kunsten wordt een volledige huizenblok vernield. Het is het begin van een onzekere periode die nog tot 30 maart 1945 zal duren. De V-bommen eisen minstens 4.000 doden en vernielen 13 % van het huizenpatrimonium.

Zicht op de tentoonstelling. Met hier panelen, video en voorwerpen over de collaboratie (Foto © AFF).

De bevrijding is leven tussen hoop en vrees. De Antwerpse vrouwen vallen in de smaak van de geallieerden en omgekeerd. Maar het Antwerps stadsbestuur moet ook maatregelen nemen tegen het toenemend aantal geslachtsziekten. Er is een voedseltekort, maar boeren willen zich ontfermen over de zwakste stadskinderen om ze tot gezonde ‘boerenzonen en -dochters’ te maken. Het is uitkijken naar de geliefden die naar Duitsland en Polen zijn gebracht, en vaststellen dat een groot aantal van hen niet terugkeert uit de concentratie- en vernietigingskampen.

De tentoonstelling op de zesde verdieping van het FelixArchief toont het allemaal en nog meer. Het is niet zo’n grote tentoonstelling, maar als je alles aandachtig leest en bekijkt ben je toch anderhalf uur bezig. Toen wij er begin deze maand waren, hoorden we meerdere oudere bezoekers aan anderen vertellen over hun kindertijd in 1944-1945. Een vriendin/medewerkster van het FelixArchief nam ons meteen mee naar een foto van een inslag van een V-bom, want haar grootmoeder was tweemaal haar huis verloren door een V-bom, en een foto van een man die fel vermagerd terugkwam van een concentratiekamp, want haar grootvader was op één jaar tijd in zo’n concentratiekamp veertig kilogram kwijtgeraakt. Een tentoonstelling dus die herinneringen oproept.

Een geafficheerde uitspraak van een Britse soldaat over het Amerikaanse leger is ook wel pijnlijk: “Wat me verbaasde, was de segregatie en het racisme tegenover de zwarte eenheden van het Amerikaanse leger. De meeste cafés en publieke ruimtes waren verboden gebied voor hen en ze mochten alleen de hen toegewezen woonruimte aan de rand van het havengebied gebruiken. De witte en zwarte Amerikaanse troepen mixten niet voor zover ik kon zien.”

Intussen zijn de klasbezoeken aan de tentoonstelling gestart zodat de herinnering aan die periode en de lessen eruit doorgegeven kunnen worden.

Achtergebleven na de inslag van een V-bom (Foto © AFF).

Er is een extra aanbod dat aanstaande zaterdag 28 september begint. De historici Frank Sebrechts en Chantal Kesteloot vertellen respectievelijk over de bevrijding van Antwerpen en Brussel, van 11 uur tot 12u30 in een gesprek dat gemodereerd wordt door Vincent Scheltiens (ontvangst met koffie vanaf 10 uur). Prijs: 5 euro. Volgende gesprekken en lezingen gaan door op 12 oktober (over 175 dagen V-bommen, met Koen Palinckx), 9 november (De Belgische ‘Joodse Raad’, met Laurien Vastenhout) en 7 december (Politieke gevangenen, met Gert De Prins).

Op diezelfde dagen kan je van 14 uur tot 15u30 ook een gegidste rondleiding over de tentoonstelling bijwonen. Prijs: 4 euro. Voor studenten en houders van een lerarenkaart zijn de gesprekken/lezingen en gegidste rondleidingen gratis. Inschrijven voor de gesprekken/lezingen en gegidste rondleidingen, om op een ander ogenblik een gegidste rondleiding te boeken en voor het gratis aanbod met gids voor scholen: één adres: het Vredescentrum.

Het Vredescentrum werd dik dertig jaar geleden in Antwerpen opgericht. Niet toevallig onder de socialistische burgemeester Bob Cools. In een zijbeuk van het districtshuis van Deurne was een permanente tentoonstelling te zien. Maar voor medewerkers van het Vredescentrum was het toen delicaat om onderwerpen over de Tweede Wereldoorlog te bespreken. Het Vredescentrum verloor haar vaste expositieruimte, en de werking slabakte. Een tiental jaren geleden kreeg het Vredescentrum een nieuwe impuls onder leiding van de intussen overleden directeur Marleen Van Ouytsel. Met de huidige tentoonstelling laat het Vredescentrum zien wat mogelijk is, en na een kritisch rapport over de herdenking van de Tweede Wereldoorlog in Antwerpen zit het erin dat er terug een vaste tentoonstelling over die periode in Antwerpen komt.

De zoon van een verzetsstrijder getuigt in een korte film bij de tentoonstelling in het FelixArchief (Foto © AFF).

De tentoonstelling ‘Vreugde & Verdriet. Antwerpen bevrijd (1944-1945)’ is nog te zien tot en met zondag 31 mei 2020. Van dinsdag tot en met vrijdag van 8u30 tot 16u30; op zaterdag en zondag van 10 tot 17 uur. In het FelixArchief, Oudeleeuwenrui 29 in Antwerpen. Vlakbij het MAS.

Advertenties