“Een regeringsdeelname van het Vlaams Belang om het onrealistische van het Vlaams Belang aan te tonen. Maar wat is de collateral damage, de schade die zijdelings aangericht wordt?”, zo eindigde maandag ons artikel waarin we Theo Franken in ’t Pallieterke citeerden. De gewezen staatssecretaris voor Asiel en Migratie vindt veel Vlaams Belang-voorstellen juridisch onrealistisch, maar ziet blijkbaar regeringsdeelname van het Vlaams Belang als enige mogelijkheid om het Vlaams Belang te ontmaskeren. Regeringsdeelname van het Vlaams Belang is voorlopig hypothetisch, en laat dat vooral zo blijven. Maar wat zou het geven als het Vlaams Belang écht in een regering wordt opgenomen? In het vandaag verschenen nummer van Knack wordt onderzocht wat het gevolg is van regeringsdeelname van radicaal-rechtse partijen in Italië, Oostenrijk, Denemarken en Nederland (foto hierboven: Maxime Verhagen (CDA, Nederlandse zusterpartij van de CD&V) en Mark Rutte (VVD, Nederlandse zusterpartij van de Open VLD) luisteren naar wat Geert Wilders vertelt bij de presentatie van het regeer- en gedoogakkoord dat eind september 2010 in Nederland werd gesloten © cc. Wikimedia/Rijksvoorlichtingsdienst).

We gaan niet uitgebreid citeren uit het Knack-artikel Wat als het Vlaams Belang zou meebesturen? Degelijk journalistiek werk is enkel mogelijk mits financiële bijdragen. Koop dus die Knack. In dezelfde Knack staan trouwens nog andere interessante bijdragen, zoals een interview met Serge Lipszyc, voorzitter van het Comité I dat toezicht houdt op het werk van de inlichtingendiensten, en de factcheck van ‘De Arbiter’ over desinformatie en complottheorieën over het coronavirus.

De conclusies citeren we wel, met enkele voorbeelden erbij. Volgens Knack gaan (a) radicaal-rechtse partijen doorgaans niet matigen door regeringsdeelname, (b) worden die partijen doorgaans afgestraft na regeringsdeelname, en (c) schuiven de andere partijen, de beleidspartijen, op naar rechts. Het zijn vaststellingen die je in de meeste van de geciteerde landen vindt. Als we hieronder telkens één voorbeeld geven, is dat niet enkel in dat land en voor die partij.

(a) Radicaal-rechtse partijen gaan bij regeringsdeelname doorgaans niet matigen. Neem bijvoorbeeld Nederland. In 2010 adviseerde de rechtse opiniemaker Joshua Livestro de liberaal Mark Rutte om samen met de christendemocraten een regering te vormen met gedoogsteun van Geert Wilders, in de hoop “uiterst rechts te disciplineren en te dwingen basale normen en grondrechten te respecteren”. Maar het draaide anders uit. Joshua Livestro: “Mijn hoop bleek ijdel, het draaide helemaal anders uit. Wilders is opgeschoven naar extreemrechts en heeft er sindsdien zelfs een nog extremere concurrent bijgekregen: Thierry Baudet van Forum voor Democratie.”

(b) Radicaal-rechtse partijen worden doorgaans afgestraft na regeringsdeelname. Matteo Salvini transformeerde in Italië de Lega Nord naar de Lega, een partij die niet langer de Zuid-Italianen maar de vreemdelingen, vluchtelingen en moslims bekritiseert. In 2018 werd Salvini vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken in een regering met de populistische M5S-beweging. Door vorig jaar de regering te laten vallen, rekende Salvini op vervroegde verkiezingen die hij dacht glorieus te winnen. Er kwamen evenwel geen verkiezingen. M5S wisselde de Lega voor de sociaaldemocratische Partito Democratico als regeringspartner, en sindsdien kalft de populariteit van Salvini af (maar wint, zoals ook in Nederland, intussen een extreemrechtse variant aan populariteit).

Matteo Salvini (Lega): Spijts hij in de kijker liep als radicaal-rechtse Italiaans vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken daalt intussen zijn populariteit in Italië (foto © cc. Wikimedia/Anduril85).

(c) De andere partijen, de beleidspartijen, schuiven op naar rechts. In Denemarken leverde de radicaal-rechtse Dansk Folkeparti (DF) van 2001 tot 2011 en van 2015 tot 2019 gedoogsteun aan een minderheidsregering. Haalde de DF in 2015 nog 21 % van de stemmen, in 2019 was dat nog maar 8 %. Werd DF afgestraft omdat ze in 2015 niet zélf in de regering durfde stappen? Dat kan. Speelde allicht ook een rol: de sociaaldemocraten van huidig premier Mette Frederiksen hebben bij de verkiezingen in 2019 ingezet op een strenger migratiebeleid en in 2018 bijvoorbeeld het voorstel van de toenmalige centrumrechtse minderheidsregering gesteund om in 29 achtergestelde wijken, met vooral bewoners afkomstig van buiten de Europese Unie, voor bepaalde misdrijven strengere straffen te voorzien dan elders in Denemarken. Straffe steun, want staan sociaaldemocraten niet voor gelijkberechtiging?

Ook in eigen land zien we partijen naar rechts opschuiven onder invloed van het verkiezingssucces van radicaal-rechts. In 2014, met het Vlaams Belang dat 24,2 % van de stemmen behaalde, nodigde Yves Leterme (CD&V) Vlaams Belang-voorzitter Frank Vanhecke, Filip Dewinter en Gerof Annemans uit voor een gesprek over de Vlaamse regeringsvorming. Een beleefdheidsgesprek van anderhalf uur, met een uitkomst die op voorhand was vastgelegd: met het Vlaams Belang gaan we niet besturen. In 2019, met het Vlaams Belang dat 18,5 % van de stemmen behaalde, nodigde Bart De Wever (N-VA) Tom Van Grieken, Barbara Pas en Chris Janssens uit voor gesprekken over de Vlaamse regeringsvorming. Drie gesprekken gespreid over bijna twee maanden, waarin – zo getuigen bronnen uit Vlaams Belang, N-VA en Open VLD – serieus onderzocht werd of een bestuursmeerderheid mét het Vlaams Belang mogelijk zou zijn.

Wanneer uiteindelijk een bestuursmeerderheid gevormd werd van N-VA, CD&V en Open VLD zei Vlaams minister-president Jan Jambon in Het Nieuwsblad: “Ga maar na. Alle punten die zogezegd Vlaams Belang-achtig zouden zijn, vind je allemaal terug in het programma van minstens één van de drie regeringspartijen.” Dat is natuurlijk geen compliment voor die regeringspartijen.

Jan Jambon: “Alle punten die zogezegd Vlaams Belang-achtig zouden zijn, vind je allemaal terug in het programma van minstens één van de drie regeringspartijen.” (foto © cc. Flickr/Voka).

Maar het kan nog straffer. Apache bracht aan het licht dat er maar liefst drie punten in het Vlaams regeerakkoord staan die enkel in het Vlaams Belang-verkiezingsprogramma staan, en niet in de verkiezingsprogramma’s van N-VA, CD&V en Open VLD. Het niet langer met Vlaams geld subsidiëren van Unia, het niet langer subsidiëren van bepaalde migrantenorganisaties, en het betalend maken van inburgeringstrajecten. Het kan zijn dat Jan Jambon een gepatenteerde leugenaar is, het kan ook zijn dat hij niet meer weet wat in het N-VA-programma en wat in het VB-programma staat.

Het opnemen van het Vlaams Belang in een volgende regering kan, met de Europese voorbeelden in het achterhoofd, leiden tot het terug kleiner worden van het Vlaams Belang. Maar wat win je daarmee als intussen de andere partijen verrechtsen? Wat ze nu al, zelfs zonder het Vlaams Belang in de regering, doen.