Naar aanleiding van de campagne #meervrouwenopstraat op Radio 1 en Canvas deed de gemeente Balen, in de Antwerpse Kempen, in 2020 een oproep naar namen van opmerkelijke Balense vrouwen die een straatnaam verdienen. In Balen zijn er slechts vijf straatnamen genoemd naar vrouwen, en daar wil het gemeentebestuur (CD&V – Vooruit / Balen 2025) verandering in brengen. Corona zorgde voor vertraging bij de inspraakprocedure, maar uiteindelijk keurde de gemeenteraad van Balen op 21 februari 2022 unaniem het voorstel van de familie Jansen-Hus goed om het stationsplein te wijzigen in Adeleine Hus-plein. Hierna werd een openbaar onderzoek opgestart zoals de wetgeving het voorschrijft.

Adeleine Hus woont tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Stationsstraat in Balen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hebben haar ouders drie neergestorte Amerikaanse vliegeniers verborgen gehouden en naar Nederland gesmokkeld. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gaat ook Adeleine Hus in het verzet tegen de Duitse bezetter. Ze verdeelt sluikpers en helpt Russische soldaten die ondergedoken leven in de bossen van Balen. De Russen werden door de Duitsers gedwongen in de Belgische steenkoolmijnen te werken. Russen die konden wegvluchten, leven in ondergrondse schuilplaatsen in de bossen van Balen. Met de hulp van haar moeder verschaft Adeleine hen eten en kleren. In augustus 1944, een dikke maand voor de bevrijding, loopt het mis.

In Balen is een groep SS’ers gekazerneerd. Onder hen een tiental verplicht ingelijfde Russen. Een van hen, een zekere Theo, kan dankzij de ouders van Adeleine onderduiken. Drie weken later vraagt een andere Rus aan Adeleine of zij hem ook kan helpen. Adeleine belooft hem drie dagen later burgerkleren te bezorgen, maar twee dagen later omsingelen SS’ers en Gestapo-agenten het ouderlijk huis. Adeleine Hus wordt met haar ouders aangehouden; haar echtgenoot en hun drie zonen (12, 10 en 5 jaar oud) zijn dan gelukkig niet thuis. Vader Hus wordt geboeid meegenomen. Hij wordt wapensmokkel ten laste gelegd, terwijl hij er niets mee te maken heeft.

Adeleine en haar ouders worden opgesloten in de gevangenis in de Begijnenstraat in Antwerpen. Ze wordt er meermaals ondervraagd. Uiteindelijk wordt Adeleine samen met haar moeder gedeporteerd naar het strafkamp voor vrouwen in Ravensbrück. Gepropt in een goederenwagon zonder ramen. Je kan niet zitten of liggen. Er is geen eten of drinken. Een emmer doet dienst als toilet. Adeleine en haar moeder worden in Ravensbrück ingezet voor bosbouw en wegenaanleg. Ze zijn ondervoed. Het werk is te zwaar. Hun kleding is niet aangepast voor de koude temperatuur. De ontberingen eisen hun tol. Moeder wordt weggedragen op een draagberrie. Ze zwaait nog. Het is de laatste keer dat Adeleine haar moeder ziet die op 1 december 1944 overlijdt. Vader Hus overlijdt op 15 maart 1945 in het concentratiekamp van Behndorf.

Omdat het concentratiekamp van Ravensbrück overvol geraakte, moesten de bedden worden gedeeld (foto © RV).

Ook voor Adeleine Hus is het werk in Ravensbrück te zwaar. Een dokteres ontfermt zich over haar in de ziekenboeg. Dat is haar redding. Vanaf dan wordt Adeleine ingezet als verpleegster, werk dat minder zwaar is. In april 1945 wordt het kamp in Ravensbrück bevrijd. Adeleine kan aansterken in Zweden en wordt op 28 juni 1945 naar Zaventem overgevlogen. De vreugde bij familie en buren die haar opwachten is uitzinnig, maar er is ook verdriet voor de niet-teruggekeerden. Adeleine vertelt zelden over wat ze heeft meegemaakt. De woordenschat is ontoereikend om de wreedheden te beschrijven. En er is het verlies van haar ouders. Eén zaak is zeker: de straf die Adeleine en haar ouders kreeg, is buiten proportie.

Het stationsplein is een onderdeel van de Stationsstraat in Balen waar Adeleine Hus geboren is, gewoond en gewerkt heeft. Samen met haar ouders is Adeleine Hus er uitbaatster van café Alcatraz en een aanpalende winkel. Het aanhouden van Adeleine en haar ouders door SS’ers en Gestapo-agenten gebeurde daar, en na de Tweede Wereldoorlog speelt het sociaal leven van Adeleine zich vooral af aan het stationsplein. Vandaar het voorstel om het stationsplein voortaan Adeleine Hus-plein te noemen.

Bij het openbaar onderzoek naar de naamwijziging worden een 250-tal handtekeningen tégen binnengebracht… terwijl er maar een twintigtal mensen wonen in het deel voor wie het een adresverandering zou zijn. Op vraag van de uitbater van een café-restaurant in het voormalig treinstation van Balen hebben klanten van het café-restaurant, familieleden van de uitbater en buren hun handtekening tégen een straatnaamwijziging geplaatst. De uitbater vindt dat “een plein gelegen aan een station naar het station moet genoemd worden, en niet naar een persoon”. De mensen begaan met het erfgoed in Balen brengen met een kleine tentoonstelling het bruisend leven vroeger in de Stationsstraat én het verdienstelijk werk van Adeleine Hus in beeld. Er worden meer dan 800 handtekeningen pró de naamsverandering binnengebracht op het gemeentehuis, waarvan meer dan 450 van Balenaren. Maar burgemeester Johan Leysen (CD&V) voelt zich gewrongen tussen de voor- en tegenstanders van een naamsverandering.

Café Alcatraz dat uitgebaat werd door Adeleine Hus en haar ouders, ook plaats waar plannen gemaakt werden voor het verzet tegen de Duitse bezetter (foto © RV).

In een poging de tegenstanders van mening te doen veranderen, bezorgen de kinderen en kleinkinderen van Adeleine Hus op 27 december 2022 een vijf bladzijden tellende, goed geargumenteerde, brief aan de bewoners van de Stationsstraat 31, 33, 37, 39, 41 en 42, en van de Benoit Belmansstraat 28 en 29 in Balen (het gaat inderdaad om slechts een achttal adressen, AS) en aan alle gemeenteraadsleden van Balen. De kinderen en kleinkinderen leggen uit: “Een straatnaamwijziging waar Adeleine Hus geboren is, werkte en leefde blijft voor ons de ideale manier om het verhaal levend te houden. Hoe vaak zou ze niet meermaals per dag over het statieplein gewandeld hebben? Bovendien werd onze grootmoeder gedeporteerd met de trein. Het statieplein haar naam geven, heeft in die zin voor de familie ook een emotionele waarde en een grote historische symboolwaarde voor Balen. Naar ons gevoel overstijgt de betekenis van dit project de ongemakken die horen bij een naamsverandering.” Tot slot wijzen ze erop dat het de taak is “van ieder mens om aankomende generaties te waarschuwen voor de gruwelijkheden die een oorlog met zich meebrengt. In tijden van verrechtsing, opkomend fascisme en onder dreiging van een derde wereldoorlog is dit iets concreets dat we wel kunnen doen.”

Burgemeester Johan Leysen (CD&V) blijft gewrongen zitten tussen de voor- en tegenstanders. In een telefonische reactie zegt hij aan Antifascista Siempre “geen polarisering te willen, want dit is geen thema waar polarisering over mag bestaan”. Hij verdedigt de tegenstanders niet, maar wijst erop dat ze enkel tegen de naamsverandering zijn. Tegen een gedenkplaat bijvoorbeeld hebben ze geen bezwaar. Om uit de impasse te geraken heeft het gemeentebestuur aan de familie voorgesteld om de straat naar het plaatselijk vrijetijdscentrum te noemen naar Adeleine Hus. Daar wonen minder mensen dan aan het stationsplein, en die straat wordt meer gebruikt dan het stationsplein nu. De familie van Adeleine Hus houdt om bovengenoemde redenen evenwel vast aan een naamsverandering voor het stationsplein. De kleinkinderen vragen nu ook aan de mensen van buiten Balen om een petitie pro een Adeleine Hus-plein in Balen te ondertekenen. Een vraag die we uiteraard graag ondersteunen.

Huldebord bij de terugkeer van Adeleine Hus in 1945 (foto © RV).
Advertentie