Om de twee jaar houdt de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) een bevraging bij de Vlaamse gemeenten en steden over radicalisering en polarisering. Bij de eerste bevraging, in 2016, ving men signalen op van extreemrechtse radicalisering in 1 op 10 steden en gemeenten, in 2018 in 1 op 5, in 2020 in 1 op 3 en nu, de enquête werd afgenomen vlak vóór de voorbije zomer, in 1 op 2 Vlaamse steden en gemeenten. Voor het eerst zijn er meer lokale besturen die signalen van rechts geïnspireerd extremisme ontvangen (54 %) dan signalen van islamitisch geïnspireerd extremisme (51 %) (foto hierboven © Facebook).

Volgens het VVSG-rapport is er een dubbele stijging. Er zijn meer gemeenten en steden die rechtsextremistische signalen waarnemen (54 % in 2022; 33 % in 2022), en 35 % van de gemeenten ziet een toename van door rechtsextremisme geïnspireerde zaken. Bij islamitisch geïnspireerd extremisme is het aantal gemeenten en steden dat daarover signalen ontvangt gebleven op 51 %, maar het aantal zaken dat daarover wordt waargenomen daalt verder. In 2020 gaf 58 % van de steden en gemeenten aan dat het aantal zaken van islamitisch geïnspireerd extremisme daalt, in 2022 stelt 53 % van de steden en gemeenten een (nog verdere) daling van het aantal zaken van islamitisch geïnspireerd extremisme vast.

Naast deze twee meest voorkomende vormen van extremisme zijn er twee nieuwe groepen die hoog scoren: het corona gerelateerde extremisme (43 %) en de anti-overheidsradicalisering (35 %). Er werd de steden en gemeenten ook gevraagd welk extremisme zij als grootste bedreiging zien voor het samenleven en de veiligheid in de gemeente. Het islamitisch geïnspireerd extremisme wordt als grootste bedreiging gezien (58 %), gevolgd door anti-overheidsradicalisering (56 %) en radicale motorbendes (53 %). Pas op de vierde plaats vinden we rechtsextremisme terug met 49 % van de steden en gemeenten die hierin een bedreiging zien voor het samenleven en de veiligheid. De uitdrukking Wir haben es nicht gewußt gaat nog populair worden de volgende jaren.

Soms zien steden en gemeenten rechtsextremisme meer als een bedreiging voor het ondermijnen van het samenleven in de stad of gemeente, minder als een bedreiging voor de veiligheid. Een ander lokaal bestuur waarschuwt evenwel: “Het rechtsextremisme navigeert veelal onder de radar tot er zich effectieve incidenten voordoen.” Een resem aan voorbeelden door de steden en gemeenten opgesomd tonen een klimaat van openlijk racisme, stigmatisering, polarisatie en (doods)bedreigingen. Sociale (?) media, met voorop en vooral Facebook, zorgen voor de verspreiding van deze uitingen. Nogal wat steden en gemeenten zien daarbij een toename  van de extreemrechtse reacties parallel met de reacties tegen de coronamaatregelen en de desinformatie en complottheorieën die toen opdoken.

Nogal wat steden en gemeenten zien een toename van extreemrechtse reacties parallel met de reacties tegen de coronamaatregelen en de desinformatie en complottheorieën die toen opdoken (foto: de plaats waar Jürgen Conings overleden werd teruggevonden © Facebook).

Dicht aanleunend bij rechtsextremisme en corona gerelateerde radicalisering is de radicalisering die zich kant tegen overheidsinstanties. “In tijden van corona zien we duidelijk een opmars van anti-overheid. Het heeft ook te maken met het hele online verhaal waar mensen sneller toegeleid worden naar gelijkgestemden. En die worden daar wel degelijk beïnvloed”, schreef een deelnemer aan de VVSG-enquête. Bovendien zien lokale besturen dat er rond sommige thema’s een samensmelting plaatsvindt van personen en groepen met diverse ideologische strekkingen die elkaar vinden op specifieke thema’s. Een fenomeen dat blijft, zoals we zagen op de Day of Justice-betoging op 16 oktober 2022.

Het is een toxisch klimaat, waarbij vaak de etniciteit betrokken wordt. “Moslimgemeenschap wil zich verenigen en vond een onderkomen in een private zaal. De Vlaams Belang-afdeling organiseerde een manifestatie tegen de islamisering van onze stad. Alle buurtbewoners ontvingen een brief met de waarschuwing dat hun buurt nu veel onveiliger zal zijn.” En: “Burgers die geconfronteerd worden met ander cultuurgebonden gedrag van medeburgers van allochtone afkomst en die dan steevast naar het OCMW bellen om dit aan te klagen vanuit de veronderstelling dat alle medeburgers met een andere huidskleur OCMW-cliënten zijn.” Desinformatie is daar niet vreemd aan. “Uitspraken als zouden vluchtelingen meer voordelen en sneller een sociale huurwoning krijgen.”

De VVSG ziet besluitend (1) een etnisch-culturele breuklijn als brandstof voor rechts en islamitisch geïnspireerd extremisme, (2) nieuwe breuklijnen door corona, (3) sociale media als katalysator en rekruteringspool, (4) Lokale integrale veiligheidscellen (LIVC R) die vooral politioneel-bestuurlijk blijven, waarbij het welzijnswerk te weinig aan bod komt. Tot slot doet de VVSG tien aanbevelingen zoals investeren in het structureel aanpakken van de voedingsbodem zoals al gevraagd in het hoofdstuk Samenleven in diversiteit in het VVSG-memorandum naar aanleiding van de verkiezingen in 2019, en een integraal en geïntegreerd actieplan online haat en polarisatie. Het Hannah Arendt Instituut richt aanstaande maandag 21 november een webinar in over radicalisering en polarisering in onze steden en gemeenten, en dinsdag 13 december een studiedag ‘Rebels, radicaal of extremist?’. Beide voor wie genoemde thema’s lokaal wil aanpakken.

Bij die dappere bedoelingen van de VVSG en het Hannah Arendt Instituut moet natuurlijk de kanttekening gemaakt worden dat de politiek niet altijd de beste keuzes maakt. Om één voorbeeld te citeren: waarom moest Vlaanderen per se niet langer mee het federaal gelijkekansencentrum Unia financieren en een Vlaams Mensenrechteninstituut oprichten dat jaarlijks meer dan vijfmaal zoveel kost als de door de Vlaamse regering geschrapte jaarlijkse bijdrage aan Unia. Het kost de Vlamingen jaarlijks meer dan 4.000.000 euro extra, geld dat ongetwijfeld nuttiger had geïnvesteerd kunnen worden in het wegnemen van de voedingsbodem voor problematische radicalisering en polarisering. Als men begint met het inwilligen van een Vlaams Belang-eis (het zich terugtrekken uit Unia) loopt het ook wel eens verder verkeerd af.

Bij de dappere bedoelingen van de VVSG en het Hannah Arendt Instituut moet natuurlijk de kanttekening gemaakt worden dat de politiek niet altijd de beste keuzes maakt (foto © cc. Pexels/Jean-Daniel Francoeur).
Advertentie