Wie de komende weken een bezoek brengt aan het memoriaal, museum en onderzoekscentrum Kazerne Dossin in Mechelen, kan er op de vierde verdieping niet alleen een panoramisch zicht over Mechelen meepikken, maar ook een tentoonstelling over de strips Scherven en Littekens van Erik De Graaf, en de Robbedoes-reeks Hoop in bange dagen van Émile Bravo. Beide stripreeksen belichten de dilemma’s waar gewone mensen voor kwamen te staan in de maalstroom van de Tweede Wereldoorlog.

Een jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Op een begraafplaats vinden de jonge Nederlandse soldaat Victor en de joodse Esther elkaar terug. De oorlog heeft sporen achtergelaten, vandaar de titels Scherven en Littekens. Victor en Esther hebben verhalen over verlies van dromen en vrijheid, over willen maar niet kunnen reageren, over onmogelijke keuzes moeten maken… Met flashbacks vernemen we de verhalen van Victor en Esther; in het heden zien we hoe moeilijk ze het er nog mee hebben. In een samenleving die gedirigeerd werd met dwang en geweld, waar slachtoffers vallen bij vervolging en oorlogsgeweld, waar verdeeldheid en verraad leiden tot onderlinge wrijvingen en afrekeningen, is er evenzeer verwarring en verdriet, woede en zelfverwijt.

Achteraan elk deel vindt de bezoeker foto’s en documenten die Erik De Graaf, samen met de familieverhalen, inspireerden voor het maken van zijn strip. Eerlijk gezegd, het leest spannender dan de strip. Door de accenten die de stripauteur in zijn verhaal legt, en door zijn tekenstijl. Illustrator en designer Joost Swarte omschrijft het in een voorwoord als: “een eenvoudige stijl, die sterk doet denken aan de geïllustreerde kinderboeken uit diezelfde periode” waarmee de auteur “de jaren veertig treffend (heeft) vormgegeven”. Op de tentoonstelling in Kazerne Dossin wordt goed getoond voor welke dilemma’s men in de oorlogsjaren stond, en hoe die in de strip zijn weergegeven.

Een deel van de Erik De Graaf-tentoonstelling. Familiefoto’s en originele documenten uit de oorlogsjaren zijn te zien in twee tentoonstellingskasten (foto © AFF).

Robbedoes (in het Frans: Spirou) is een bekend strippersonage omwille van de vele stripalbums, en omdat hij het uithangbord was van een gelijknamig stripweekblad. In Hoop in bange dagen gaat Robbedoes samen zijn vriend Kwabbernoot tijdens de oorlogsjaren op stap in Brussel en het platteland. Hij leert dag in, dag uit te overleven, en met de hem beschikbare middelen te vechten tegen het naziregime. Hij is jong en kan bijgevolg de gebeurtenissen waarmee hij geconfronteerd wordt niet altijd goed inschatten. Maar Robbedoes is moedig en intelligent, en gebruikt al zijn energie om zijn vrienden te redden. Kwabbernoot is ook wel van goede wil, maar toont zich wel eens zwak en overschat zichzelf.

Tekenaar Émile Bravo nam zijn tijd om het scenario te bedenken, en slaagde erin om – naast de nodige fantasie, eigen aan elk stripalbum – zowel de wereld van kinderen goed weer te geven als talloze gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog te verwerken in de strip. Van het zich moeten schuil houden van Felix en Felka, naar de joodse schilder Felix Nussbaum en zijn vrouw Felka Platek, over het verzet dat in het grootste geheim moest georganiseerd worden, tot het stoppen en laten ontsnappen van mensen uit het twintigste transport naar Auschwitz-Birkenau vanuit de Dossinkazerne. Er is één historische onjuistheid, maar die wordt in het voorwoord bij deel 2 gemeld. In vele Europese steden, in België bijvoorbeeld in Antwerpen, gold een verbod voor Joodse kinderen om in een openbaar park te spelen. In Brussel – en het strekt de stad tot eer – niet.

Helaas is het Robbedoes-luik niet meer dan een aantal borden met tekst en uitleg. Interessant, maar stripliefhebbers kijken ook uit naar volledige pagina’s en het originele tekenwerk (foto © AFF).

Opvallend in de twee stripreeksen, zowel in het verhaal van Erik De Graaf dat zich afspeelt in Nederland, als in het verhaal van Émile Bravo dat in België plaatsvindt, is dat Nederland en België dachten dat ze niet aangevallen zouden worden omdat ze zich als een ‘neutraal’ land presenteerden. Wat een illusie! Sindsdien weten we dat fascisten voor geen haar te vertrouwen zijn.

Erik De Graaf, Scherven, uitgeverij Dupuis, 262 blzn., 25 euro. Het vervolg Littekens telt 261 blzn., uitgeverij en prijs zijn uiteraard dezelfde.Émile Bravo, Hoop in bange dagen, deel 1, 80 blzn.,10,50 euro. Deel 2 telt 90 blzn., deel 3 is een verhaal 114 blzn. lang. De prijs is telkens dezelfde. Deel 4 verschijnt volgende week woensdag 29 juni.

De tentoonstelling in Kazerne Dossin is vorige week donderdag geopend en is nog te zien tot en met zondag 18 september 2022.

De kinderen in de Robbedoes-albums maken ook kennis met de ‘scouts’ verbonden aan het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (foto © Dupuis).