Twee gisteren gepubliceerde Nederlandse onderzoeken tonen aan dat antisemitische berichten op sociale media en een groter bereik geven aan antisemitische mediakanalen vooral het werk zijn rechts-radicalen. Niet vooral het werk van bijvoorbeeld pro-Palestina en/of  linkse activisten (foto hierboven: “Neen tegen racisme, homofobie, islamfobie, antisemitisme en vijandigheid tegenover zigeuners.” © cc. Wikimedia/Jasper Goslicki).

Een eerste onderzoek is een analyse door de Utrecht Data School, die verbonden is aan de Universiteit Utrecht, en online antisemitisme in 2020 onderzocht. Als definitie van antisemitisme gebruikten de onderzoekers de definitie van de International Holocaust Remembrance Alliance: “Antisemitisme is een bepaalde perceptie van Joden die tot uiting kan komen als een gevoel van haat jegens Joden. Retorische en fysieke uitingen van antisemitisme zijn gericht tegen Joodse of niet-Joodse personen en/of hun eigendom en tegen instellingen en religieuze voorzieningen van de Joodse gemeenschap.” De onderzoekers beschouwen een bericht enkel als antisemitisch als de tekst haatdragend is richting de Joodse gemeenschap in het algemeen, niet wanneer deze enkel tegen de Israëlische staat is gericht. (Voor meer over antisemitisme zie: De eeuwige kop van Jood. Een geschiedenis van antisemitisme, AS).Omwille van praktische redenen konden enkel antisemitische teksten, en niet antisemitische afbeeldingen, gedetecteerd worden. Nog een praktisch probleem: 79 % van de beschikbare data waren berichten op Twitter; berichten van websites en blogs, en van andere sociale media (Facebook, Telegram…), waren veel minder beschikbaar voor onderzoek.

Er werden 1.486.948 tweets geanalyseerd, waarvan 187.668 antisemitische tweets (12,6 % van de dataset). Van deze antisemitische berichten zijn er 165.524 (88 %) als een impliciete en 22.144 (12 %) als een expliciete vorm van antisemitisme aangemerkt (foto © cc. Unsplash/Daddy Mohlala).

De onderzoeksresultaten zijn vooral representatief voor Twitter, en daaruit blijkt dat veruit de meeste antisemitische uitingen op Twitter in de hoek van rechts-conservatieve accounts en complotdenkers te vinden zijn. In absolute aantallen meer dan zeven keer zoveel dan de tweede grootste groep: de links-progressieve en mainstream twitteraars. In die eerste groep vinden we politici als Geert Wilders en Thierry Baudet, de Nederlandse opiniemaker Joost Niemöller en een brede selectie accounts die complottheorieën delen. In de tweede groep werden journalisten van traditionele media tot en met wetenschappers ondergebracht. Bij de eerste genoemde groep gaat het om 18.039 accounts; bij de tweede groep om 24.636 accounts. De eerste groep telt dus minder accounts dan de tweede, maar is véél actiever in het verspreiden van antisemitische berichten. Maar politici als Wilders en Baudet zijn toch pro-Israël?

Een kwalitatieve analyse van de berichten toont opvallend veel berichten die zich keren tegen de Joodse miljardair George Soros die verweten wordt Europa te proberen destabiliseren door financieel steun te verlenen aan Black Lives Matter en antifascisten (wij hebben anders nog geen eurocent gekregen, AS), het ‘sturen’ van vluchtelingen en het beïnvloeden van lesmateriaal. Het feit dat veel van dit antisemitisme verhuld is, kan verklaren waarom deze berichten niet als tegenstrijdig met het pro-Israël standpunt wordt ervaren. Op 3 bij het aantal antisemitische tweets staat: ‘Vlaams conservatief-rechts’ met 4.472 accounts, waaronder die van Sam Van Rooy, Filip Dewinter en vele Vlaamse opiniemakers en gebruikers die complottheorieën delen. Het aantal antisemitische tweets in de cluster ‘pro-Palestina’ is minimaal.

Collage van tweets van door Forum voor Democratie-politici geretweete accounts, zie hieronder (foto © Nieuwscheckers).

Een tweede onderzoek werd verricht door Nieuwscheckers, dat verbonden is met de Universiteit van Leiden, en Textgain, een spin-off van de Universiteit Antwerpen, en heeft als titel Hoe Forum-politici antisemitisme versterken op Twitter. Met “Forum” wordt het Forum voor Democratie (FvD) van Thierry Baudet bedoeld. FvD-politici retweeten regelmatig antisemitische accounts. Zelden antisemitische tweets, maar vaak berichten van accounts waar je ook veel antisemitische berichten vindt. Van complottheorieën rond George Soros tot extreme haatberichten over Joden die kinderbloed drinken. Door het retweeten vergroten de FvD’ers de naambekendheid van die accounts en komen mensen vlugger in contact met antisemitische denkbeelden. Er werden meer dan 100.000 tweets, retweets en likes van politici van zeven verschillende partijen onderzocht tussen december 2021 en februari 2022. Een dataset die vergeleken werd met 25.000.000 willekeurige tweets om te kijken in hoeverre de antisemitische inhoud afweek van het gemiddelde op Twitter. Bij geen enkele partij was er zo’n structureel probleem als bij Forum voor Democratie.

Thierry Baudet verdedigde zich gisteren in De Volkskrant met: “Ik retweet zoveel. Het mooie van Twitter is dat het daar om de boodschap gaat en niet om de boodschapper. Dat je iemand niet zou mogen retweeten omdat hij ook dingen vindt die niet door de beugel kunnen, is een ad hominem. Ik zie het dan ook niet als mijn verantwoordelijkheid om daar onderzoek naar te doen.” Dat is natuurlijk een kutredenering. Stel dat er in het tijdperk van Adolf Hitler reeds Twitter was. Van Hitler is bekend dat hij een hondenliefhebber was. Kan je het dan maken om onbeperkt tweets van Hitler met zijn Duitse herdershond Blondi te retweeten, zonder ook maar één keer na te denken over de tweets die Hitler ook zou verspreiden over Joden en in zijn ogen andere Untermenschen? Filip Dewinter is overigens ook een grote hondenliefhebber, maar – laat daar geen misverstand over bestaan – niet alle hondenliefhebbers denken als Hitler of Dewinter. Absoluut niet. Maar er is natuurlijk wél een verantwoordelijkheid als tweets van bepaalde mensen geretweet worden.

Bij het Vlaams Belang is men om historische redenen fan van Geert Wilders, maar de jonge garde supportert heimelijk of openlijk voor Thierry Baudet. Dries Van Langenhove volgde een ‘zomerschool’ bij Forum voor Democratie, maar verwijderde een tweet met hemzelf en Baudet op een gezamenlijke foto daags nadat de Pano-reportage over Schild & Vrienden in 2018 werd uitgezonden. Pano-reportage waarin antisemitische memes op een geheim discussieforum van Schild & Vrienden getoond werden. Vier jaar later blijkt Baudet zich niet te bekommeren om het retweeten van accounts van antisemieten. Zowel bij Van Langenhove als bij Baudet is er in het beste geval zorgeloosheid die verkeerd kan uitdraaien, waarna Van Langenhove en Baudet unisono kunnen zeggen: “Wir haben es nicht gewußt”.

Tweet die Dries Van Langenhove vlug verwijderde na de Pano-reportage over Schild & Vrienden, en ‘humor’ bij Schild & Vrienden volgens die Pano-reportage (foto’s © Twitter en YouTube).