Voor deze zesde aflevering van onze artikelenreeks Vakbond tegen extreemrechts gingen wij ons licht opsteken bij het ACV. In Vlaanderen de grootste vakbond, nationaal nipt de grootste vakbond met volgens de laatste bekende cijfers een 1.600.000 leden, tegen een 1.500.000 leden voor het ABVV en een 300.000 voor het ACLVB. Samen is dat iets meer dan de helft van de werkende bevolking die lid is van een vakbond. In andere landen is dat veel minder. Onze gesprekspartner bij het ACV is Peter Steyaert die werkt bij de Vlaamse vormingsdienst van het ACV.

Na de ‘Zwarte Zondag’ bij de verkiezingen op 24 november 1991 werd het ACV zich bewust van de stijgende populariteit van extreemrechts en de normalisering van racisme en het extreemrechtse discours. Vandaar dat binnen het ACV ‘Averechts’ werd opgericht, een woordspeling als groepsnaam die weinig uitleg behoeft. De Averechts-bijeenkomsten worden tegenwoordig om de twee maanden georganiseerd, telkens voor een volle dag. Daarbij zijn vertegenwoordigers aanwezig van de beroepscentrales en verbonden (= provincies). Meestal zijn het vormingsverantwoordelijken of propagandisten van die beroepscentrales en verbonden die afgevaardigd worden om te overleggen hoe extreemrechts en aanverwante problematieken aangepakt kunnen worden.

Een belangrijk middel is natuurlijk vorming aanbieden. Zo mochten, in de aanloop naar de verkiezingen van 2019, militanten zelf een partijprogramma opstellen. Vervolgens werden de partijpunten geanalyseerd. Waar bevinden die partijpunten zich op de links-rechts as? Veel mensen weten tegenwoordig niet eens wat ‘links’ en wat ‘rechts’ is. Al dan niet onder invloed van de Vlaams Belang- en N-VA-propaganda die de Vivaldi-regering van premier Alexander De Croo als een ‘linkse regering’ bestempelt. Maar is die wel zo ‘links’? Heeft men wel eens goed bekeken wat Open VLD en MR willen? En wat de regeringsstandpunten zijn?

Naar aanleiding van de verkiezingen op 26 mei 2019 werd ook de N-VA onder de loep genomen, en dan vooral de Francken-vleugel. De politici kregen een eerlijke kans om zich te presenteren. Op een ‘Voor de goei’-bijeenkomst werden politici van alle democratische partijen, van PVDA tot N-VA, niet Vlaams Belang, uitgenodigd voor een confrontatie met de ACV-standpunten. In vier werkgroepen werden de ACV-standpunten voorgelegd. De politici van die partijen moesten, bijvoorbeeld door zich naar het ene of het andere kamp te begeven, duidelijk maken of ze het met die ACV-standpunten eens zijn of niet. En natuurlijk uitleggen waarom. Zo’n 400 militanten en personeelsleden waren hiervoor naar Gent gekomen. Men nam het initiatief omdat mensen vaak niet weten waar partijen allemaal voor staan en zich laten leiden door een beperkte kennis van mensen en programma’s.

Bij het ACV werd ‘Averechts’ opgericht om te overleggen hoe extreemrechts en aanverwante problematieken aan te pakken. Naar aanleiding van de verkiezingen in 2019 werd ook de N-VA, en dan vooral de Francken-vleugel, onder de loep gelegd. “Veel mensen hebben maar een beperkte kennis van politici en partijen.” (foto © AFF).

Maar hoe geraakt de boodschap aan de vakbondsafgevaardigden vervolgens tot op de werkvloer? Peter Steyaert: “Wij hebben daar in de loop van de jaren verschillende hulpmiddelen voor ontwikkeld, van een website met tips voor ‘verbindende gesprekken’ over een tiental onderwerpen, tot deurhangers en placemats. Tot vijf jaar geleden werkte ik bij het Gentse staalbedrijf ArcelorMittal. Zoals de meesten werkte ik er in een volcontinu systeem. Ik was deeltijds vrijgesteld voor vakbondsactiviteiten. Twee dagen nadat ik het verslag van de ondernemingsraad of het CPBW (Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk, AS) per e-mail verstuurde naar mijn collega’s deed ik de ronde langs alle werkplaatsen. Er was altijd wel tijd om een vijftal minuten te praten met de mensen die dat wilden. Daarbij kwamen zowel bedrijfsgebonden kwesties ter sprake als meer algemene en politieke thema’s. Het voornaamste is dat de mensen aanvoelen dat je ‘één van hen’ bent, dan zijn ze bereid te luisteren. Maar je moet ook die politieke kwesties willen en durven aanbrengen. Voor een groot aantal militanten is dat een taboe.”

“Je krijgt dan soms reacties als: ‘Ik heb schrik dat mijn dochter met een zwarte thuiskomt.’ Dat is niet altijd uit racisme, maar dikwijls uit vrees dat die ‘zwarte’ gediscrimineerd wordt en in slechte arbeidsomstandigheden terecht komt, wat nefast is voor de gezinssituatie… Mogelijke kinderen lopen daardoor het risico om later gediscrimineerd te worden… Door er samen over te praten, kan je bekijken hoe dit aan te pakken, minstens aantonen dat ‘oplossingen’ als ‘vreemdelingen buiten’ niet het juiste antwoord zijn. Het probleem is wel dat je voor elke oneliner van het Vlaams Belang, bij wijze van spreken, minstens tien zinnen nodig hebt om die oneliner tegen te spreken. De ‘oplossingen’ zijn ook niet zo simpel zoals het Vlaams Belang die voorstelt.”

Placemats naar aanleiding van de verkiezingen op 26 mei 2019 (foto, voor een grotere versie tweemaal klikken op de afbeelding © ACV).

Uit verkiezingsonderzoek blijkt dat vakbondsleden evenveel (ACV) of nog meer (ABVV, ACLVB) dan de gehele bevolking voor Vlaams Belang stemmen. Wat kan de reden daarvoor zijn? Peter Steyaert vermoedt vanuit zijn ervaring in metaalbedrijven dat het vooral te maken heeft met de arbeiders die sterker vertegenwoordigd zijn in het bedrijf én meer bij vakbonden aangesloten zijn dan bedienden (en jammer genoeg meer dan gemiddeld voor extreemrechts stemmen). Bij de Franse presidentsverkiezingen bijvoorbeeld stemden 67 % van de arbeiders voor Marine Le Pen.

Het zogenaamd sociaal programma van partijen als Rassemblement National en Vlaams Belang is niet echt een sociaal programma. Als die partijen een netto loonsverhoging bepleiten, is het niet door het geld hiervoor te halen bij de rijken en de goedboerende ondernemingen, maar door een verlaging van de werkgeversbijdrage voor de sociale zekerheid, een verarming van de sociale zekerheid dus. Komt daarbij dat er een groot verschil is tussen wat die partijen zeggen en hoe ze in het parlement stemmen als kwesties als een verhoging van de minimumlonen enzomeer ter stemming worden voorgelegd (Zie ook het vandaag mee door het ACV verspreide Votewatch-document, AS).

Peter Steyaert: “Dat een deel van de werkende bevolking voor extreemrechts stemt, heeft ook te maken met ‘De Derde Weg’ die de sociaaldemocratie en aanverwante partijen zijn opgegaan. Het gaat om een vehikel dat zich ergens bevindt tussen de liberale markteconomie en de verzorgingsstaat. In Duitsland is jarenlang onder een rood-groene regering, nadien een christendemocratische-sociaaldemocratische regering, een beleid van loonmatiging gevoerd. Ook bij ons ging men die weg op. Op het einde kan de werkende bevolking de rekeningen dan niet meer betalen, en wordt ze verleid door de sirenenzang van anderen. Op vakbondsvlak zitten we bij ons nog goed, maar bij de Daimler-autofabrieken in Duitsland bijvoorbeeld heeft een met de Alternative für Deutschland (AfD), zusterpartij van het Vlaams Belang, verwante vakbond ondertussen 6 van de 47 plaatsen in de ondernemingsraad veroverd, met alle gevolgen voor het werkklimaat.” 

“Dat een deel van de werkende bevolking voor extreemrechts stemt, heeft ook te maken met ‘De Derde Weg’ die de sociaaldemocratie (foto: voormalig Duits bondskanselier Gerhard Schröder) en aanverwante partijen zijn opgegaan. Met een beleid van loonmatiging kan de werkende bevolking op het einde de rekeningen niet meer betalen en wordt ze verleid door de sirenenzang van anderen.” (foto © cc. Wikimedia).

De vakbondsvertegenwoordiging brengt ons naadloos bij de uitsluiting van Vlaams Belang-leden bij de vakbond(en). Peter Steyaert: “Als we vaststellen dat een ACV-lid op een kieslijst van het Vlaams Belang staat, gaan we een gesprek aan met het lid. We leggen uit wat de waarden van het ACV zijn en hoe die diametraal staan tegenover die van het Vlaams Belang. Blijft hij of zij vasthouden aan de haatspraak en de verdeeldheid, en is solidariteit niet de prioriteit, dan nemen wij afscheid van het lid. Maar het zijn slechts enkelingen. Het Vlaams Belang maakt daar veel heisa rond, maar het gaat over niet veel meer dan de zaken die de media halen.”

“Wij concentreren ons op de vorming die wij aanbieden. De beroepscentrales verwachten van ons dat wij hun militanten klaarstomen voor de Ondernemingsraden en de Comités voor Preventie en Bescherming op het Werk. Daarbij kaarten we ook onderwerpen aan die helpen in de strijd tegen extreemrechts, bijvoorbeeld hoe omgaan met de (sociale) media en fake news. Volgende week maandag 23 mei organiseren wij in Antwerpen ook nog een inspiratieavond tegen racisme en extreem rechts met ACV-militanten en -beroepskrachten die, hetzij in een panel, hetzij via een videogetuigenis, vertellen hoe zij rond racisme en extreemrechts werken op hun bedrijf.”

“In samenwerking met het ABVV pleiten we voorts samen voor het herinvoeren van een feestdag op 8 mei: het einde van de Tweede Wereldoorlog en dus de herdenking van de overwinning op het fascisme. We hielden op 8 mei alvast samen een actie in het Fort van Breendonk om dit opnieuw onder de aandacht te brengen.”

ACV-voorzitter Marc Leemans en Wim Penninckx, verbondssecretaris ACV-Antwerpen (ook op de foto helemaal bovenaan, maar dan bij een betoging voor de verhoging van de koopkracht), samen op de bijeenkomst van de 8 meicoalitie in Breendonk (foto’s © AFF).