Er is niet alleen de moord op Pim Fortuyn twintig jaar geleden waar gisteren volop aan herinnerd werd door het Vlaams Belang, ook al wilde Fortuyn niets te maken hebben met partijen als Vlaams Belang. Er is een andere moord die, zowel geografisch als politiek, dichterbij het Vlaams Belang ligt. Ook twintig jaar geleden. Geen moord in Hilversum maar in Schaarbeek. Geen moord op een man die tegen de islam was, wat hem niet belette in bed te duiken met Marokkaanse jongens. Wél een moord door een Vlaams Blok-lid. Buiten Bruzz en De Morgen lijkt niemand in de Vlaamse media erbij stil te staan.

7 mei 2002, vandaag dus exact twintig jaar geleden. Op de tweede verdieping van het huis in de Vanderlindenstraat nr. 121 in Schaarbeek wordt de 79-jarige Hendrik Vyt iets voor 4 uur ’s morgens wakker. Hij woont alleen met zijn hond en is lid van het Vlaams Blok. Hij neemt een vuurwapen dat hij al jaren bezit en kijkt na of het geladen is. Hij pakt ook een aansteker en wat benzine. Als hij zijn deur opent, gaat hij een verdieping naar beneden. Daar woont de familie Isnasi. Ahmed Isnasni (47 j.), zijn echtgenote Habiba El Hajji (45 j.) en hun vijf kinderen. Vier van de vijf kinderen zijn die nacht thuis. De oudste dochter Kenza (19 j.) en haar broers Abdelmounaïm (17 j.), Yassine (11 j.) en Walid (6 j.). Iedereen slaapt (illustratie hierboven: afbeelding van de ouders Isnasni © Habiba Ahmed Foundation).

Hendrik Vyt breekt de deur open van het appartement waar de Isnasnis wonen. Hij roept en tiert, doodt eerst de ouders Isnasni, schiet daarna nog eens en verwondt twee kinderen. Kenza en Abdelmounaïm kunnen langs achteren ontsnappen. Yassine en Walid zijn gewond door de schoten van Vyt. Yassine en Walid doen alsof ze dood zijn, en dan stopt Vyt met schieten. Vyt pakt zijn voorraad benzine, verspreidt die om zich heen en steekt het appartement in brand. Intussen vluchten Yassine en Walid naar de badkamer. De brandweer en politie zijn snel ter plaatse, maar Vyt houdt ze aan de praat. Yassine en Walid schreeuwen door het badkamerraam dat ze omgeven zijn door vlammen. Een buurman begrijpt niet waarom de brandweer en politie er roerloos bij staat, en haalt een ladder. Hij klimt naar boven en redt Yassine en Walid. Hendrik Vyt stikt in de rook van het vuur dat hij zelf heeft aangestoken.

Schaarbeek ontwaakt in verbazing, droefheid en woede. Want Hendrik Vyt is een bekende Vlaams Blokker, familie van Johan Demol die het Brusselse boegbeeld is van het Vlaams Blok. Waarom begint een oude racistische man plots aan een moorddadige overval? Twee dagen tevoren haalde Jean-Maire Le Pen het niet tegen Jacques Chirac in de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Vyt vertelt aan iemand die er later over getuigde: “Vermits het niet werkte met Le Pen, is het aan ons om de oorlog te voeren. Aangezien het niet goed gaat, is het aan ons om in de menigte te schieten en dat alles dood te schieten.”

Hendrik Vyt in het RTBF-programma Au nom de la loi in 1999 (foto © RTBF).

Bij de begrafenis van de ouders Isnasni verzamelen zich 5.000 mensen in een park. De oudste dochter, Kenza, spreekt op een serene ceremonie: “Wat er dinsdag is gebeurd, is geen nieuwsbericht. Het is een racistische misdaad. Ik hoor dat extreemrechts overal in Europa opkomt, maar in mijn straat is het dodelijk. Het heeft mijn vader en moeder vermoord, en mijn broers verwond.” Er komt geen rechtszaak omdat de moordenaar en brandstichter overleden is. Maar er blijven veel vragen. Waarom was de brandweer en politie snel ter plaatse, maar was een buurman na aankomst van brandweer en politie sneller om de kinderen te redden? Waarom werd niet kordater gereageerd op Hendrik Vyt? Er waren al dertig klachten tegen hem ingediend. Hij was al veroordeeld voor geweld en moest nog voor een rechtbank verschijnen voor mishandeling op straat met een honkbalknuppel.

Hendrik Vyt was geen oude man die door waanzin werd getroffen. Hij was een recidivist. De ouders Isnasni hebben meermaals geklaagd over het gewelddadig en bedreigend gedrag van Hendrik Vyt. Heeft de politie het gevaar onderschat? Speelde de familieband met Johan Demol, Vlaams Blok-coryfee en voormalig politiecommissaris van Schaarbeek, een rol? In een reportage die drie jaar eerder door de RTBF was gemaakt over Johan Demol, was Hendrik Vyt te zien in een achterkamer van een café in Schaarbeek. Hij kijkt met zijn ogen recht in de RTBF-camera en zegt: “Naast hen (om het beleefd uit te drukken: mensen van Marokkaanse afkomst, AS) waren de Duitsers gentlemen. (…) Wie bestuurt het land? Het zijn niet de Belgen. Het zijn de Arabieren. Hier in Schaarbeek, in Sint-Joost-ten-Node en in Molenbeek. De mensen moeten begrijpen dat het om zeep is. Als het Vlaams Blok de zaken niet verandert, is het niet meer waard nog verder te leven.”

De situatie nu is vergeleken met twintig jaar geleden weinig veranderd. Het Vlaams Belang scheert hoge toppen, wat gisteren nogmaals bevestigd werd in een opiniepeiling. Hoe hard wordt de ontgoocheling als de partij toch niet in de Vlaamse regering geraakt in 2024, of hoe zelfverzekerd zullen de leden en militanten zijn als het wél lukt? In Frankrijk scoorde Marine Le Pen bij de Franse presidentsverkiezingen vorige maand beter dan haar vader in 2002, maar moest het zoals haar vader afleggen tegenover de zittende Franse president. Leidt dit tot nieuwe wanhoopsdaden of komt alsnog een tegenbeweging op gang waarbij racistische (seksistische, homofobe…) uitspraken duidelijk veroordeeld worden in de plaats van te laten betijen? En worden de door extreemrechts gekaapte thema’s terug in handen genomen door mensen die zich laten leiden door waarden als gelijkheid, rechtvaardigheid en solidariteit, en democratie niet versmallen tot eenmaal om de zoveel jaar gaan stemmen?

Deze namiddag, zaterdag 7 mei 2022, is er een herdenkingsoptocht en -plechtigheid in Schaarbeek. Kenza Isnasni getuigde over de tragische gebeurtenis in 2002, en hoe ze het verzet tegen racisme sindsdien vorm geeft, in de vierde aflevering van de VRT-reeks Kinderen van de migratie. Helaas is die televisiereeks niet meer te zien via VRT NU. Veel oudere televisiereeksen als Kapitein Zeppos en Keromar biedt VRT NU nog wel aan. Niets tegen jeugdsentiment, maar educatieve programma’s als Kinderen van de migratie zouden toch ook online moeten blijven (foto’s © RV en VRT).

Naschrift, 21 uur. Het VRT- noch VTM-televisienieuws brachten verslag uit van de herdenkingsoptocht en -plechtigheid deze namiddag. Nochtans was de aankondiging voor de manifestatie ook in het Nederlands opgesteld (zie hierboven), en wordt Brussel alsnog beschouwd als de hoofdstad van Vlaanderen. Bij de RTBF was het het tweede item in het televisienieuws. Kan men dan nog verbaasd zijn dat extreemrechts hoger scoort in Vlaanderen dan in Franstalig België?