Geen mens moet eraan twijfelen: nu de bewegingsvrijheid na de coronamaatregelen (voorlopig) hersteld is, herneemt extreemrechts haar activiteiten als van oudsher. Vanavond is er in Leuven een NSV-meeting met voormalig woordvoerster van Génération Identitaire Thaïs d’Escufon; volgende zondag, 24 april 2022, wordt in Merksem (Antwerpen) de 76ste August Borms-herdenking ingericht (foto hierboven: het graf van August Borms na de August Borms-herdenking in 2018).

De in 1878 geboren August Borms is een telg uit de burgerij van Sint-Niklaas. Hij is leraar aan het Koninklijk Atheneum van achtereenvolgens Gent, Mechelen en Antwerpen. Borms zet zich in voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit en raakt betrokken bij de Vlaamse Beweging in Frans-Vlaanderen, het graafschap Vlaanderen dat in de periode 1659-1713 werd afgestaan aan het toenmalig koninkrijk Frankrijk. Als Borms in de Eerste Wereldoorlog verneemt dat de Vlaamse soldaten bij de Slag om de IJzer, veldslag van 18 tot 31 oktober 1914, “tot in der dood vernederd” werden door officieren die alleen Frans spraken, wordt Borms een activist die door collaboratie met Duitsland hoopt een aantal Vlaamse eisen tot en met de Vlaamse onafhankelijkheid te verwezenlijken. Borms is een van de oprichters en leden van de ‘Raad van Vlaanderen’ die met de Duitse bezetter collaboreert en op 22 december 1917 de Vlaamse onafhankelijkheid uitroept. De Duitse bezetter erkent die ‘Vlaamse onafhankelijkheid’ niet, en België natuurlijk ook niet. Op 6 september 1919 wordt Borms door het hof van assisen tot de doodstraf veroordeeld voor collaboratie, doodstraf die nog geen half jaar later wordt omgezet in een levenslange gevangenisstraf.

Door het overlijden van een liberaal parlementslid moet in het arrondissement Antwerpen in 1928 een tussentijdse verkiezing gehouden worden. De katholieken en de socialisten dienen geen kandidatenlijst in om zo de overleden liberaal door een andere liberaal te laten vervangen. Op het laatste moment schuift de Vlaams-nationalistische Frontpartij de in de gevangenis verblijvende August Borms naar voor als kandidaat-parlementslid. Er zijn ook twee communistische lijsten, een trotskistische en een stalinistische. Jef Van Extergem is de kandidaat voor de (stalinistische) Belgische Kommunistische Partij (BKP), maar roept op om voor August Borms te stemmen. Borms wint de verkiezingen met dubbel zoveel stemmen als de (Nederlandsonkundige) liberale lijsttrekker, maar kan niet zetelen omdat hij ontzet is uit zijn politieke rechten. Op 17 januari 1929 eindigt zijn ‘levenslange gevangenisstraf’ met zijn vrijlating uit de gevangenis. Als in mei 1940 de Tweede Wereldoorlog begint, wordt Borms, samen met anderen, als staatsgevaarlijk element weggevoerd naar Frankrijk. In juli datzelfde jaar is Borms al terug in Antwerpen. Borms collaboreert opnieuw met de Duitsers, zij het minder op de voorgrond omdat hij de rivaliteit tussen het Vlaams Nationaal Verbond (VNV) en de Deutsch-Vlämische Arbeitsgemeinschaft (DeVlag) veroordeelt. Op de IJzerbedevaart is Borms spreker voor DeVlag en het Vlaams Legioen, de Vlaamse vrijwilligers die aan de zijde van de nazi’s gaan vechten aan het oostfront.

De affiche voor de August Borms-herdenking dit jaar, en August Borms bij de IJzerbedevaart op 24 augustus 1941 (foto’s © RV en cc. Wikimedia).

Borms wordt voorzitter van de door de Duitse bezetter opgerichte ‘Commissie tot uitvoering van de herstelverordening van 6 september 1940’ die 1.692 aanvragen tot schadevergoeding behandelt, ingediend door veroordeelde activisten uit de Eerste Wereldoorlog. Borms vergeet daarbij zichzelf niet en krijgt een schadevergoeding van 1.050.000 frank (in reële waarde nu: 785.000 euro) en nog een jaarlijks pensioen bovenop. In de zomer van 1944 wijkt Borms uit naar Duitsland. In september 1944 benoemt Jef Van de Wiele (DeVlag) Borms tot adviseur van de Vlaamsche Landsleiding, een schimmige Vlaamse regering in ballingschap in Duitsland. Na de overgave van nazi-Duitsland duikt Borms onder, maar hij wordt opgemerkt en in augustus 1945 aangehouden. Zijn rechtszaak gaat vlug van start en in oktober 1945 wordt hij voor collaboratie ter dood veroordeeld door de krijgsraad. Op 4 januari 1946 wordt het vonnis in beroep bevestigd door het krijgshof. Op 12 april 1946 verschijnt Borms voor het vuurpeloton in de rijkswachtkazerne in Etterbeek. Meteen na zijn dood begint een martelaarscultus rond August Borms.

Wegens de coronamaatregelen is er de voorgaande twee jaar maar een bescheiden Borms-herdenking ingericht. Nu wordt het terug een ‘grootse’ herdenking met om 11u30 een misviering in de Sint-Franciscuskerk aan de Bredabaan in Merksem, en om 12u30 een plechtigheid op de vlakbij gelegen begraafplaats aan de Van Heybeeckstraat. Spreker is dit jaar Gaëtan Claeys, nationaal voorzitter (‘Senior Senorium’) van de Nationalistische Studentenvereniging (NSV). Nadien is er gelegenheid om de vaste tentoonstelling over Borms in het Bormshuis te bezoeken, maar men zal ’s namiddags meer volk van de Bormsherdenking terugvinden in café De Leeuw van Vlaanderen in de Antwerpse binnenstad. Dat een NSV’er als spreker fungeert op de traditionele Bormsherdenking is niet nieuw. In 2010 was huidig Vlaams Belang-voorzitter, toen NSV-voorzitter, Tom Van Grieken de gastspreker.   

Het graf van August Borms, en Filip Dewinter (als eerste van rechts) bij de August Borms-herdenking in 2016 (foto’s © Facebook).
De bloemenkransen bij de August Borms-herdenking in 2018. Het Vlaams Belang Merksem leverde met voormalig Antwerps gemeenteraadslid Bob Hulstaert (1933-2019) ook jarenlang de voorzitter van het Bormshuis. Het Vlaams Belang Brasschaat was bij de Bormsherdenking in 2018 vertegenwoordigd door onder andere Ellen Samyn, toen nog medewerkster van Gerolf Annemans, nu federaal parlementslid (foto © AFF).