Vandaag, vrijdag 8 april 2022, wordt in de Sint-Andrieskerk in Antwerpen de uitvaartplechtigheid gehouden voor Koen Pauli (foto hierboven © VRT/Kinderen van de collaboratie). Hij is een zoon van oostfronter en voormalig voorzitter van het Sint-Maartensfonds Toon Pauli. In de televisiereeks Kinderen van de collaboratie zei Koen Pauli over zijn vader: “Ik veroordeel hem zeker niet voor de keuze die hij maakte, ik had waarschijnlijk hetzelfde gedaan in die omstandigheden.” Koen Pauli was ‘secretaris achter de schermen’ van het Sint-Maartensfonds en zette zich onder andere in om de graven van de Vlaamse oostfronters in het Oosten te verzorgen.

Koen Pauli is op 30 maart 2022 op 70-jarige leeftijd overleden. Hem in beeld brengen kan niet zonder eerst even zijn vader Toon Pauli te schetsen. In 1943 vertrekt Toon Pauli naar het oostfront om er de goddelozen te gaan bevechten. Hij meldt zich bij de Waffen-SS en wordt lid van Sturmbrigade Langemarck. In 1945 geraakt hij gewond aan zijn oog aan de Oder, rivier die sinds 1945 staatsgrens is tussen Polen en Duitsland. Onderweg naar huis verwisselt Toon Pauli zijn militair uniform voor burgerkledij, maar het geraakt toch bekend wat Toon Pauli de voorgaande twee jaar deed en in 1946 wordt hij veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf voor collaboratie. Na vijf jaar komt hij evenwel al vrij. Na de oprichting in 1953 van het Sint-Maartensfonds, als vereniging van oud-oostfronters en hun sympathisanten, vult Toon Pauli zijn vrije tijd met het opzoeken van dode en vermiste oostfronters. In 1994 wordt hij voorzitter van het Sint-Maartensfonds, tot 2006 als het Sint-Maartensfonds ontbonden wordt.

Op 5 mei 2001 is er een bijeenkomst van het Sint-Maartensfonds in Berchem waar toenmalig Vlaams minister Johan Sauwens (Volksunie) aanwezig is. De Morgen bericht erover, wat leidt tot het ontslag van Sauwens als Vlaams minister (Sauwens stapt later over naar de CD&V en werd recent nog benoemd tot voorzitter van de raad van beheer van De Lijn). Met de zaak-Sauwens geraakt Koen Pauli bekend in de landelijke pers als ‘secretaris achter de schermen van het Sint-Maartensfonds’. Op zijn curriculum vitae staat verder dat hij in Antwerpen sinds 1987 provincieraadslid is voor de Volksunie, meerdere partijfuncties bekleedde zoals ook bestuursfuncties bij twee sociale huisvestingsmaatschappijen… waar in die periode een artikelenreeks over mistoestanden verschijnt in De Morgen. Koen Pauli is tot 2006 provincieraadslid. Als in 2001 de Volksunie uit elkaar valt in ‘Vlaams-Nationaal’ met Geert Bourgeois als boegbeeld, de ‘Toekomstgroep’ rond Bert Anciaux en ‘Niet Splitsen’ van Johan Sauwens, trekt Koen Pauli partij voor de groep rond Johan Sauwens. Als ‘secretaris achter de schermen’ neemt Koen Pauli onder andere het versturen van het ledenblad van het Sint-Maartensfonds Berkenkruis op zich, op het hoogtepunt 2.500 tot 3.000 exemplaren.

Oproep om zich, zoals Toon Pauli, aan te sluiten bij de Waffen SS-groep Langemarck (foto © cc. Wikimedia/Isai Symens).

Vader Toon Pauli engageert zich voor het aankopen en inrichten van een herdenkingsplaats voor oostfronters in Stekene. Een terrein dat intussen van het Sint-Maartensfonds overgedragen is aan het Vlaams Nationaal Jeugdverbond (VNJ), maar in de praktijk vooral onderhouden wordt door Hugo Pieters (voormalig voorzitter van het Vlaams Belang in Sint-Niklaas) en Voorpost. Een andere zorg van vader Toon Pauli, na zijn overlijden in 2015 volledig overgenomen door zoon Koen, is het onderhoud van de graven van overleden oostfronters in het Oosten. Geregeld storten mensen geld voor die doelstelling, en van 3 tot 7 oktober 2021 trok Koen Pauli nog op een inspectietocht langs graven in acht Duitse steden en gemeenten en één Poolse gemeente. Koen Pauli is verder ook betrokken bij de Marnixring en de Vlaams-Zuidafrikaanse cultuurstichting die officieel actief is omwille van het taalverwantschap met het Afrikaans, maar vanuit Zuid-Afrika gezien wordt als een pro-apartheidslobbygroep.

“Wat ik niet begrijp, is dat in dit land nooit amnestie is doorgevoerd”, zegt Koen Pauli in Kinderen van de collaboratie. “Er zijn wel een aantal zaken geregulariseerd en individuele burgerrechten teruggegeven, maar algemene amnestie kan blijkbaar niet.” Dat hoeft ook niet. Oostfronters kunnen misleid zijn door oproepen als door priester Cyriel Verschaeve, mensen als Toon Pauli zagen hun straf voor collaboratie met de nazi’s van twintig jaar cel naar in de praktijk vijf jaar cel herleid worden, maar het principieel de spons vegen over de collaboratie en vergoelijken van de collaboratie is een brug te ver. Dat – kan – niet ! Naar eigen zeggen ging Koen Pauli enkele keren met zijn vader mee naar amnestiebetogingen, “niet als meeloper, maar heel bewust”. Het overlijden van Koen Pauli werd buiten de familiekring als eerste bekend gemaakt door Luk Lemmens, bestendig gedeputeerde bij de provincie Antwerpen voor de N-VA. Hij loofde Koen Pauli als “een trouwe Vlaams-Nationalist”.

Koen Pauli zorgde voor de verzending van het blad van het Sint-Maartensfonds Berkenkruis, en zette zich in voor de graven van oostfronters in het Oosten. Maar ook (foto 2) op Belgische begraafplaatsen zijn graven van oostfronters met de typische berkenkruisvorm terug te vinden (foto’s © RV en AFF).