Een week geleden waren er gemeenteraadsverkiezingen in Nederland. Men deed er alles aan om de kiezer naar het stemlokaal te lokken. De verkiezingsdatum was woensdag 16 maart 2022, maar op vele plaatsen kon men al maandag 14 en dinsdag 15 maart 2022 gaan stemmen. Wie in Hilvarenbeek in het safaripark Beekse Bergen ging stemmen en bij de eerste duizend stemmers was, mocht na het stemmen gratis het dierenpark in; als je in Zwolle (foto hierboven © Facebook) voor het eerst kon gaan stemmen, en je ging stemmen in de IJsselhallen, mocht je na het stemmen gratis gaan karten… Desondanks ging in Nederland – waar de opkomstplicht bij verkiezingen in 1970 is afgeschaft – slechts 1 op 2 mogelijke kiezers stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen. In Rotterdam, Roosendaal en Almere slechts 4 op 10 kiezers. Het afschaffen van de opkomstplicht verzwakt de democratie. Het thuisblijven stijgt met de jaren, maar belette de regering-Jambon niet om de principebeslissing te nemen de opkomstplicht voor de gemeenteraadsverkiezingen in Vlaanderen af te schaffen. Misschien toch nog één keer over nadenken?

Een tweede evolutie is dat steeds meer lokale partijen deelnemen én als grootste partij uit de stembus komen ten koste van de landelijk bekende partijen. Het christendemocratische CDA was in 2018 de grootste partij in 69 Nederlandse gemeenten; in 34 van die gemeenten is nu een lokale partij de grootste. Volgens politicoloog André Krouwel zijn lokale partijen overwegend populistisch rechts. André Krouwel: “Ze bestaan niet allemaal uit oude, witte mannen, maar vaak wel. De retoriek is: wij zijn de enige echte, Den Haag snapt ons niet. De thema’s die ze belangrijk vinden zijn veiligheid, law and order, minder asielzoekers, schone straten. Ze zijn sociaal conservatief.” Een derde evolutie in Nederland is de politieke versnippering. Ruim twee derde van alle gemeenteraadsfracties bestaat uit drie of minder leden. Er zijn 592 fracties met maar één gemeenteraadslid (verspreid over de 333 gemeenten waar vorige week gestemd werd), 670 fracties met twee en 534 fracties met drie gemeenteraadsleden. Die versnippering is een betere vertegenwoordiging van de kiezers, maar maakt het besturen wel moeilijker.

Geert Wilders op campagne (foto © Facebook).

Geert Wilders’ Partij Voor de Vrijheid (PVV) deed in slechts 31 gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen, 1 gemeente meer dan in 2018. De PVV verliest gemeenteraadszetels in 17 gemeenten. De PVV verliest in 11 van die 17 gemeenten haar  gemeenteraadszetel(s) aan Forum voor Democratie (FvD), de partij van Thierry Baudet. In november vorig jaar waren er in vier gemeenten gemeenteraadsverkiezingen. FvD deed telkens mee en behaalde in twee gemeenten telkens één gemeenteraadszetel, in een derde gemeente twee gemeenteraadszetels en in de vierde gemeente drie gemeenteraadszetels. Zo’n succes werd het deze keer niet. Nu deed FvD mee in 50 gemeenten, een symbolisch getal dat men per se wilde bereiken. In de meeste gevallen behaalde FvD telkens maar 1 gemeenteraadszetel.

Haalt FvD een deel van haar winst bij de PVV, FvD verliest gemeenteraadszetels aan mensen die opstapten bij FvD. Belang van Nederland (BVNL), van Wybren van Haga die in augustus 2021 opstapte bij FvD, haalde 37 gemeenteraadszetels binnen en werd in enkele gemeenten groter dan FvD. Een andere afsplitsing van FvD, JA21 in december 2020 opgericht door Joost Eerdmans en Annabel Nanninga, kwam enkel op in Amsterdam en behaalde daar twee van de drie gemeenteraadszetels die FvD er in 2018 had veroverd. FvD houdt in Amsterdam, waar Baudet zelf woont, nog slechts één gemeenteraadszetel over. Zowel in Barendrecht als in Katwijk (beide in de provincie Zuid-Holland) behaalt een lokale lijst de absolute meerderheid, telkens aangevoerd door iemand die bij Forum voor Democratie opstapte nadat Thierry Baudet verder radicaliseerde.

Extreemrechts is meer dan ooit versplinterd, zie ook het totaalplaatje onderaan dit artikel. En het is maar de vraag hoe stabiel de extreemrechtse fracties zullen zijn. Chris Aalberts, auteur van een boek over Thierry Baudet en Forum voor Democratie, vraagt zich af: “Hoe serieus zijn de kandidaten geselecteerd? Bij de PVV waren er de afgelopen tijd problemen in Den Helder, Emmen, Nissewaard, Purmerend en elders. Dat zal nu niet veel beter zijn omdat er geen partijstructuur is die raadsleden kan binden en opleiden. Bij FvD is dat waarschijnlijk nog erger, want daar zijn vooral JFVD’ers (leden van Jongerenorganisatie Forum voor Democratie, AS) verkozen. Zij zullen niet weten waar ze aan beginnen, worden wel bij hun nek aangekeken, krijgen straks geen baan, bereiken politiek gezien niets en gaan tot overmaat van ramp kennismaken met de grilligheid van De Grote Leider.” Hilarisch én pijnlijk is het verhaal van Joas van der Reest, de 22-jarige lijsttrekker van Forum van Democratie in Urk.

Thierry Baudet roept op om te gaan stemmen voor Forum voor Democratie, en protest aan het Amsterdamse hoofdkwartier van Forum voor Democratie (foto’s © Telegram).

Hier het volledig plaatje. De PVV behaalde 61 gemeenteraadszetels verspreid over 31 gemeenten, met als grootste fractie de vijfkoppige fractie in Almere (Flevoland). Forum voor Democratie (FvD) behaalde 49 gemeenteraadszetels verspreid over 45 gemeenten, met als grootste fracties de tweekoppige fracties in Almere, Hoogeveen (Drenthe), Lelystad (Flevoland) en Velsen (Noord-Holland). In steden als Groningen, Nijmegen en Utrecht geraakte geen enkele FvD’er verkozen. Belang van Nederland (BVNL) behaalde 37 gemeenteraadsleden verspreid over 17 gemeenten, met als grootste fracties de negenkoppige fractie in de Nederlandse hoofdstad Den Haag en de zeskoppige fractie in Tilburg (Noord-Brabant). Leefbaar Rotterdam, de partij van de in 2002 vermoorde Pim Fortuyn, werd in Nederlands grootste havenstad met 11 verkozenen de grootste fractie in de gemeenteraad. Verder namen nog achttien andere extreemrechtse partijen en partijtjes deel aan de gemeenteraadsverkiezingen. Zij behaalden 19 gemeenteraadszetels verspreid over 11 gemeenten, met als grootste fracties telkens drie verkozenen voor Forza Haarlemmermeer (Noord-Holland) en Forza De Bilt (Utrecht). JA21 snoepte in Amsterdam, zoals al gezegd, twee gemeenteraadszetels af van Forum voor Democratie. De bij rechtsextremisten in ons land (Rob Verreycken, Carrera Neefs, Hervé Van Laethem, Andy Hendrickx…) populaire Constant Kusters (Nederlandse Volks-Unie, NVU) geraakte met 0,3 % van de stemmen andermaal niet verkozen in Arnhem (Gelderland).

Constant Kusters (NVU) met 0,3 % van de stemmen opnieuw niet verkozen in Arnhem (foto, op een 1 mei-viering samen met het Nieuw-Solidaristisch Alternatief (N-SA, intussen Nationale Beweging), de Autonome Nationalisten Vlaanderen en Nation in Antwerpen in 2017 © AFF).