Een op sociale media de voorbije dagen veel gedeeld beeld is de cover van De Standaard der Letteren van voorbije zaterdag 6 november 2021 (zie hierboven, foto © RV). Het is nochtans enkel tekst, terwijl we nu veel meer dan vroeger in een beeldcultuur leven. Maar de tekst, een gecomprimeerd fragment uit Stefan Hertmans’ essay over hoe te leven op de ruînes van het kapitalisme, geeft goed aan hoe het vrijheidsdiscours is ontaard in een egocentrische kreet. Iets om zich zorgen over te maken. “Een begrip als solidariteit stuit eerst op meewarigheid, dan op een zeker cynisme en uiteindelijk op weerstand. De volgende stap is dat het spreken in ik-termen omslaat in ik-gedrag.” Dat citaat zou in het essay van Hertmans kunnen staan, maar komt uit een boekje dat dertig jaar geleden werd gepubliceerd naar aanleiding van de doorbraak van het Vlaams Blok op de Zwarte Zondag van 24 november 1991.

Anno 2021 zijn sommige zaken uit 1991 terug. Gelukkig zijn andere zaken ook terug. In hetzelfde boekje was één van de aanbevelingen om militanten te bewapenen met argumenten “om aan te tonen dat extreemrechtse bewegingen, waar zij op de politieke besluitvorming gaan wegen, de afbraak organiseren van vitale waarden en instituties (zoals de vrijheid van mening, de vakbondsvrijheid, de zorg voor de zwakken). Dat vereist uiteraard een precieze kennis van het programma van een partij als het Vlaams Blok.” In één adem door werd ook opgeroepen om de “vele negatieve opvattingen over de vreemdelingen (…) te doorprikken”.

Hierna kwamen er boeken zoals van Hugo Gijsels en Marc Spruyt over het Vlaams Blok, en van Jos Vander Velpen en Rinke van den Brink over extreemrechts in Europa, maar het idee van Hugo Gijsels om militanten een zakboekje te geven dat ze in de binnenzak van hun jas of achterzak van hun broek kunnen steken en kunnen bovenhalen bij discussies op café, op het werk of in familiekring, bleef steken tussen droom en daad. En haperen aan het idee van sommigen dat men beter ‘het verschijnsel’ zou doodzwijgen. De Stichting Anti-Fascisme (SAF) nam het initiatief om alsnog in enkele bladzijden te argumenteren waarom het Vlaams Belang een asociale partij is, en er nogal wat leugens verspreid worden over vluchtelingen.

Boeken over het Vlaams Blok en extreemrechts in Europa in de jaren negentig, en een Frans boekje uit dezelfde periode met argumenten tegen extreemrechts (foto’s © RV; foto helemaal bovenaan van een betoging tegen racisme in Brussel, waar men expliciet ingaat tegen egocentrische kreten © AFF).

Het Vlaams Belang is tegen vrouwenrechten, tegen holebi’s, tegen transmensen, tegen migranten, tegen vakbondsleden, tegen andersdenkenden… Het is opgelijst in – voorpagina en achterflap van de brochure niet meegerekend – zes bladzijden, waarbij vaak letterlijke uitspraken van Vlaams Belang-tenoren geciteerd worden. Er is een gedrukte versie, maar je kan het ook in een pdf lezen en downloaden. In een tweede pamflet en pdf wordt een antifascistisch antwoord gegeven op leugens over vluchtelingen. Dat ze onze sociale zekerheid bedreigen en ons werk afpakken, dat ze direct een pak voordelen krijgen, dat ze allemaal naar hier komen…

Het Steunpunt Antifascisme (SAF) werd op 28 november 1983 in Antwerpen opgericht als de vzw ‘Stichting Anti-Fascisme’, en bij gelegenheid van een nieuwe wetgeving voor vzw’s aangepast tot ‘Steunpunt Antifascisme’. De eerste beheerraad was voor een derde samengesteld uit mensen van de georganiseerde vrijzinnigheid, een derde mensen uit de socialistische partij en vakbond, en een derde mensen uit de antifascistische beweging. De bedoeling van het SAF was niet om een nieuwe antifascistische beweging op te starten, maar om nieuwe en bestaande antifascistische initiatieven te ondersteunen. Met het overlijden en ouder worden van militanten van het eerste uur werd de noodzaak aangevoeld om het bestuur te vernieuwen en te verjongen, wat in 2018 gebeurde. In eerste instantie legde men zich toe op de verkoop van rode driehoeken als symbool voor antifascisten.

Na een boekvoorstelling vorige week in Brussel stelt het SAF volgende week ook in Antwerpen een boek over Sophia Poznanska voor. Een jonge vrouw van Joodse afkomst die in Palestina communiste werd en een belangrijke rol speelde in het Rode Orkest. Een verzetsbeweging die onder het nazisme spioneerde voor de Sovjet-Unie. Ze seinden informatie door naar Moskou; de nazi’s deden er alles aan om dit te stoppen. Sophia Poznanska werd uiteindelijk opgepakt en maakte in de gevangenis van Sint-Gillis een einde aan haar leven zodat ze zeker niet zou begeven onder de martelingen van de Gestapo. Het is een Franstalig boek en auteur Anne Vanesse zal toelichting geven in het Frans – maar er is vertaling voorzien. Woensdag 17 november, om 19u30 in café Multatuli, Lange Vlierstraat 9 in Antwerpen.

Vrijwilligers van het Steunpunt Antifascisme (SAF) maken rode driehoekjes klaar voor verkoop, en verzetsstrijdster Sophia Poznanska (foto’s © Facebook en Wikipedia).