Vorige week heeft de hele mediawereld zich verkeken op de zaak-Bart De Pauw. Er was een rechtszaak “eigenlijk veel belangrijker voor de democratie en de vrije meningsuiting”. Toch als we Johan Sanctorum mogen geloven, voormalig tekstschrijver voor de Vlaams Belang-voorzitters Bruno Valkeniers en Gerolf Annemans. Tegenwoordig columnist bij Doorbraak. Daar even van zijn voetstuk gevallen nadat hij over voetballer Romelu Lukaku titelde: Mensaap neemt strafschop (en scoort), maar intussen al lang terug columnist bij Doorbraak. Voorbije zaterdag 16 oktober 2021 voor een column onder de titel Rechter veroordeelt dame voor ‘foute’ internetgrappen: een nieuwe stap in de richting van de deugddictatuur. Het artikel staat achter de betaalmuur van Doorbraak, maar je kan het artikel ook gratis lezen op de blog van Johan Sanctorum.

“Voor het eerst heeft een Belgische rechtbank (foto hierboven © cc. Unsplash/Tingey Injury Law Firm) een persoon veroordeeld wegens het verspreiden van internethumor, zogenaamde memes: foto’s of tekeningen die van eigen onderschrift worden voorzien en een hilarisch effect beogen. Memes zijn bij voorkeur politiek incorrect en wat aangebrand (…)”, weet Johan Sanctorum al dan niet na enkele kranten– en andere mediaberichten. De vrouw werd door de correctionele rechtbank van Turnhout veroordeeld tot zes maanden cel met uitstel gedurende drie jaar en een geldboete. “Deze zaak heeft veel minder ruchtbaarheid gekregen dan deze rond Bart De Pauw, maar is eigenlijk veel belangrijker voor de democratie en de vrije meningsuiting”, meent Sanctorum. “Het punt is namelijk dat deze dame helemaal niet opriep tot geweld, laat staan dat ze zelf iemand bedreigde of daadwerkelijk tot de actie overging. Maar de memes zouden de wetten op racisme en negationisme overtreden hebben. Wat alleen maar bevestigt dat deze wetten vooral bedoeld zijn om extreem rechts het zwijgen op te leggen.”

Sanctorum – die gisteren een nieuw boek onder de titel Terug naar Malpertus. Over humor en satire in woketijden voorstelde – schrijft verderop: “Meer in het bijzonder is humor de klassieke kanarie in de koolmijn: als we niet meer mogen lachen, tenzij met pastoorsmoppen, is er iets grondigs mis. De verwoking van de maatschappij en het verbod op zogenaamde haattaal leidt tot een deugdictatuur die zelf gewelddadig wordt en nieuwe vormen van censuur en repressie oproept. Dat is een nuance die de meeste opiniemakers ter linkerzijde maar niet snappen. Sinds Socrates en Diogenes hebben wij met vallen en opstaan geleerd dat de lach bevrijdt en de kooi opent. Humor is namelijk net geweld-bezwerend: onze beschaving heeft het zover gebracht dat we met iets of iemand de spot drijven, in een karikatuur hekelen, in plaats van iemand te onthoofden.”

Johan Sanctorum (foto links © cc. Wikimedia/Auelius5) leest selectief over een recent vonnis van de rechtbank in Turnhout om zijn nieuw boek (foto rechts © RV) te promoten.

Sanctorum citeert één meme. “Een foto van de brand in een asielcentrum van Bilzen kreeg als onderschrift: ‘Ook ik steun de warmste week’.” Als het alleen dat was, zou je kunnen zeggen: slechte smaak qua humor. Over smaken kan echter eindeloos gediscussieerd worden. Maar er is natuurlijk veel meer aan de hand. Unia geeft als andere voorbeelden: “De beschuldigde deelde onder andere een video van de bloedige aanval op de moskee van Christchurch in Nieuw-Zeeland; een video van gekleurde mensen die door een jeep worden aangereden, waarbij zij ‘bulderlachende’-emoticons plaatste; (…) memes van een lachende Adolf Hitler met het bijschrift “Look at Europe now. Miss me yet?” en een video van Hitlers’ toespraken waarin hij oproept om tegen de Joden te vechten. Haar internetprofielen toonden ook verschillende neonazi-symbolen.”

Het gaat bijgevolg niet over één meme-waarover-gediscussieerd-kan-worden, maar over meerdere memes, video’s en commentaren die gemeen hebben dat daarmee volgens de rechtbank de wetten op racisme en negationisme overtreden worden. Volgens Apache oordeelde de rechtbank: “Beklaagde kan (…) niet gevolgd worden in haar standpunt dat er bij dit alles slechts sprake zou zijn van satire aangezien dit door haar doelpubliek duidelijk ook niet als dusdanig geïnterpreteerd wordt.” Het punt is dus niet dat de rechtbank grenzen wil stellen aan humor, het punt is dat wat die vrouw deed – inclusief een video posten van Hitler die oproept om tegen de Joden te vechten – geen humor is en aanzet tot haat en geweld ten aanzien van een groep mensen, en de genocide tijdens de Tweede Wereldoorlog door het Duitse nationaalsocialistisch regime goedkeurt. Grenzen die best niet overschreden worden, willen we een min of meer democratische en vreedzame samenleving behouden.

“dat verdorven uitschot van aff”

De veroordeelde vrouw bedankte op Facebook iedereen die haar “lieve steunberichtjes” stuurde, waarna ze uithaalde naar “die rotte media en hun gekende leugens” en “dat verdorven uitschot van aff”. Ook een met naam genoemde “informant vd Staatsvuiligheid” moet het ontgelden. De als leider van het neonazistische BBET veroordeelde Tomas Boutens, die na een bijeenkomst voorbije zaterdag in Geraardsbergen uitzicht heeft op de opstart van Project Thule-afdelingen ook buiten Oost-Vlaanderen, belooft met een verkoop bij te dragen aan de onkosten die de veroordeelde vrouw maakte voor en door de rechtszaak in Turnhout.

Het gerechtsgebouw in Turnhout (foto © cc. Wikimedia/Michielverbeek). De correctionele rechtbank daar oordeelde: “Beklaagde kan (…) niet gevolgd worden in haar standpunt dat er bij dit alles slechts sprake zou zijn van satire aangezien dit door haar doelpubliek duidelijk ook niet als dusdanig geïnterpreteerd wordt.”