De laatste getuigen van de gruwel die het nazisme bracht zijn ons aan het verlaten. Op 18 juli overleed op 98-jarige leeftijd Louis Boeckmans die een van de laatste overlevenden van het Fort van Breendonk was, en ook de concentratiekampen Buchenwald en Dora meemaakte. Op 12 augustus overleed op 104-jarige leeftijd Eva Fastdag waarover we vorige week nog schreven. Een actie bij gelegenheid van haar 104de verjaardag bezorgde haar gelukkig nog meer dan 700 brieven en kaartjes. Voortaan zullen we het voor getuigenissen meer en meer uitsluitend moeten doen met video’s en boeken

Aanstaande zaterdag wordt het boek Een pakje voor vader. Verraden door een VNV’er van Danny Carleer voorgesteld. Twee jaar geleden publiceerde Carleer al Zij hadden wel hun redenen. Op de vlucht voor het VNV, waarin de auteur verhaalt over hoe zijn familie de Tweede Wereldoorlog beleefde, en wat er over die Tweede Wereldoorlog nog meer te vertellen is (in het bijzonder in Kortenberg waar de familie Carleer opgroeide, de collaboratie, het verzet…). Danny Carleer was jarenlang vakbondsafgevaardigde bij de ASLK, als openbare bankinstelling zeer populair met haar spaarboekjes. ASLK die intussen geprivatiseerd is. Eerst werd het Fortis, nu is het BNP Paribas. Karel Van Bever (foto links hierboven © RV) was een voorganger van Danny Carleer als vakbondsafgevaardigde bij de ASLK. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Karel Van Bever actief in het verzet, maar werd verraden door een collega bij de ASLK. Aan zijn verhaal is het jongste boek van Danny Carleer opgehangen.

Op 10 mei 1940 vallen de Duitsers België binnen. Bij de ‘Algemeene Spaar- en Lijfrentekas’ (ASLK) is er een stormloop van mensen die hun geld komen opvragen, op een ogenblik dat zowat een derde van het personeel er niet meer is wegens de mobilisatie voor het Belgisch leger en andere redenen. De nazi’s verbieden de traditionele vakbondswerking. De vakbonden gaan dan maar clandestien verder. Eerst met voedselbevoorrading en sociaal dienstbetoon, daarna ook met een verzetsblad dat gedrukt wordt in de drukkerij van de ASLK. Het sluikblad L’Union – De Unie uitgegeven door het Syndicaal Strijdkomité van de ASLK dat aangesloten is bij het Onafhankelijkheidsfront. Bij de ASLK werkten echter ook leden van het collaborerende Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV), en zo gebeurde het dat Karel Van Bever op 26 januari 1943 aangehouden wordt op zijn werk bij de ASLK in Brussel. Bij een huiszoeking vindt men onmiddellijk een radiotoestel afgestemd op Radio België die uitzendt vanuit Londen.

Inhuldiging van VNV’er Ernest Borrey als oorlogsburgemeester van Vilvoorde (foto © CegeSoma).

Karel Van Bever wordt eerst opgesloten in de gevangenis van Sint-Gillis, en ondervraagd in het hoofdkwartier van de Geheime Staatspolizei (Gestapo) aan de Louizalaan in Brussel. Karel Van Bever, die ook nog andere sluikbladen verdeelde dan L’Union – De Unie, lost niets bij de ondervragingen. Op 5 maart wordt Karel Van Bever overgebracht naar het Fort van Breendonk, waar zoals we uit andere boeken weten een onmenselijker regime heerste dan in de concentratiekampen. Als Karel Van Bevers echtgenote en zijn toen 13-jarige zoon Rik een pakje voor Karel willen afgeven, worden ze op een dag vergast op een donderpreek van de Vlaamse SS’ers Fernand Wyss en Richard Debodt. Op 26 juni wordt Karel Van Bever als Nacht und Nebel-gevangene overgebracht naar het concentratiekamp van Mauthausen in Oostenrijk. Het is het laatste concentratiekamp dat door de geallieerden bevrijd wordt. Karel Van Bever heeft het helaas niet meer meegemaakt. Zoon Rik treedt in de voetsporen van zijn vader door ook aan de slag te gaan bij de ASLK en er vakbondsafgevaardigde te worden.

Het verhaal van Karel Van Bever is de rode draad in het boek… maar die rode draad verdwijnt regelmatig uit het zicht omdat auteur Danny Carleer uitvoerig een en ander documenteert. Als Karel Van Bever opgesloten wordt in de gevangenis van Sint-Gillis krijgen we niet alleen te lezen wie er eveneens in de Tweede Wereldoorlog opgesloten werd, maar ook wie in de Eerste Wereldoorlog. Als de sluikpers waarbij Karel Van Bever betrokken is ter sprake komt, wordt meer dan zestig bladzijden lang uitgeweid over de sluikpers in ons land. Ook de hel van Breendonk, het concentratiekamp Mauthausen enzomeer worden breedvoerig belicht. Omdat over de persoonlijke lotgevallen van Karel Van Bever in plaatsen als Breendonk en Mauthausen weinig bekend is, gebeurt die toelichting vaak met citaten uit andere boeken. Als een collaboratie- of verzetsgroep besproken wordt, is dat regelmatig met een curriculum vitae van elk van de voornaamste leden.

In onze recensie over het vorig boek van Danny Carleer betreurden wij dat bij zo’n boek met encyclopedische omvang – ook toen werden we overstelpt met een stortvloed aan feiten over de Tweede Wereldoorlog – een zaken- en personenregister ontbreekt. In zijn jongste boek heeft de auteur nu wel een personenregister opgenomen, met als gevolg een lijst met meer dan negenhonderd namen. Maar een zakenregister ontbreekt nog altijd, terwijl dat toch handig is om snel terug te vinden wat er allemaal in het boek staat over bijvoorbeeld het Onafhankelijkheidsfront of De Werker. Meer dan het verhaal over Karel Van Bever zijn de uitgebreide toelichtingen interessant, met het verhaal over de ASLK – de bedrijfsorganisatie, de houding van het personeel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de gevolgen ervan, en de privatisering van de bank – als extra bovenop.

Jaarlijkse huldiging van de personeelsleden-oorlogsslachtoffers van de voormalige ASLK. Foto: 2018, met v.l.n.r. CEO van BNP Paribas Max  Jadot; Rik Van Bever, zoon van Karel Van Bever; en Edmond Eycken, voorzitter van de Nationale Confederatie van Politieke Gevangenen en Rechthebbende van België (NCPGR) (foto © RV).

Danny Carleer, Een pakje voor vader. Verraden door een VNV’er, uitgegeven in eigen beheer, 471 blzn., 25 euro. Bestellen kan bij de auteur. Boekvoorstelling zaterdag 4 september 2021 in het Fort van Breendonk om 14 en 16 uur, ook te volgen via Stream Media. De opbrengst van het boek gaat naar twee organisaties die vluchtelingen ondersteunen.