Het idee ontstaan bij een gesprek op café tussen Karl van den Broeck (Apache) en Koen Aerts (UGent) om bij de VRT te pleiten voor een televisiereeks over Kinderen van de collaboratie levert nu al een vierde vervolg op. Vanaf vandaag, dinsdag 31 augustus 2021, is er nu ook Kinderen van de migratie. Aanleiding is dat dit jaar precies 75 jaar geleden België en Italië het eerste akkoord tekenden waarmee arbeidsmigranten naar ons land werden gehaald. Het was het begin van een maatschappelijke omwenteling.

Tot in de jaren zeventig heeft België honderdduizenden arbeidsmigranten naar hier laten komen. Ze waren welkom. De boomende Belgische industrie had arbeidskrachten nodig. Na enige tijd mochten de arbeidsmigranten hun echtgenote en kinderen laten overkomen. Kinderen van de migratie brengt het verhaal van deze mensen. Arbeidsmigranten, hun kinderen en kleinkinderen getuigen over de moeilijke beslissing om alles achter te laten, het zware en vaak gevaarlijke werk, het onbekende land waarin ze terechtkomen en de vele obstakels die ze overwonnen. Het zijn soms schokkende verhalen. Hoe mijnwerkers zonder opleiding de put werden ingestuurd, hoe gezinnen van textielarbeiders in vreselijke krotten werden gehuisvest, hoe agressief de vreemdelingenhaat kon worden… Maar we horen ook hoe culturele verschillen voor grappige misverstanden zorgen, en hoe boeiend een mix van culturele achtergronden kan zijn. De getuigen doorprikken ook talrijke mythes. Wie weet bijvoorbeeld dat het arbeiders soms verboden werd om Nederlands te leren?

Twintig getuigen, dertien mannen en zeven vrouwen, die behoren tot drie generaties vertellen hun verhaal. Ze komen uit Italië, Griekenland, Spanje, Marokko en Turkije en vertegenwoordigen daarmee de landen die, tussen de Tweede Wereldoorlog en de migratiestop van 1974, de meeste arbeidsmigranten leverden voor de Belgische economie. Zij of hun (groot)ouders kwamen naar België uit economische noodzaak, om aan politieke onderdrukking te ontsnappen, of zelfs gewoon voor het avontuur. Het waren mijnwerkers, fabrieksarbeiders, huispersoneelsleden… Hun kinderen zijn arbeiders, ondernemers, maatschappelijk werkers, taxichauffeur, schooldirecteur… De makers van de televisiereeks hebben gezocht naar zoveel mogelijk variatie en toch blijken al deze mensen een groot aantal ervaringen gemeenschappelijk te hebben.

Er zijn zes afleveringen, en die zijn mooi thematisch opgebouwd. De eerste aflevering (dinsdag 31 augustus) verhaalt over waarom men naar België trok en wat de eerste ervaringen waren. De tweede aflevering (dinsdag 7 september) laat zien hoe men een nieuw leven opbouwt. De derde aflevering (dinsdag 14 september) gaat over de keuze: blijven of terugkeren? De vierde aflevering (dinsdag 21 september) behandelt de stijgende politieke spanning, waarover zo dadelijk meer. De vijfde aflevering (dinsdag 28 september) stelt de vraag hoe lang men nog ‘migrant’ is. De slotaflevering (dinsdag 5 oktober) laat naar goede gewoonte experts aan het woord over het thema van deze televisiereeks.

Het is dit jaar precies 75 jaar geleden dat België en Italië het eerste akkoord tekenden waarmee arbeidsmigranten naar ons land werden gehaald. Overeenkomsten met Griekenland, Spanje (foto), Marokko en Turkije volgden (foto © VRT).

Veel arbeidsmigranten en hun kinderen hebben warme herinneringen aan gastvrije Belgen die hun nieuwe, vreemde buren koesterden en hielpen. Na een tijdje verzuurde evenwel de sfeer. Naarmate de migrantengemeenschappen groeiden en de migranten meer in de kijker liepen, namen ook de uitingen van xenofobie toe. De crisis van de jaren zeventig met massale werkloosheid, en later de verloedering van stadsdelen waar drugsdealers de macht overnemen, zetten mensen nog meer tegen mekaar op. Sinds het einde van de jaren zeventig zijn er nauwelijks nog migranten of migrantenkinderen die niet met racisme en discriminatie te maken kregen. De vierde aflevering van Kinderen van de migratie getuigt daarover.

Op sommige terreinen is het racisme vanaf het begin structureel. In de mijngebieden zijn bordjes als ‘Verboden voor honden en Italianen’ alomtegenwoordig. En al snel komen meer nationaliteiten op die bordjes terecht. Met de racismewet van 1981 verdwijnen de bordjes, maar verdwijnt niet de discriminatie. De discriminatie beperkt zich overigens niet tot de horeca. Getuigen vertellen hoe ze telkens opnieuw merkten dat woningen al verhuurd blijken wanneer zij eraan komen, en ze plots weer beschikbaar zijn wanneer ze later met een ‘Belgische’ naam terugbellen.

Erger nog wordt het eenmaal politici en politie zich openlijk racistisch beginnen te gedragen. Bachir M’Rabet vertelt hoe hij herhaaldelijk door agenten vernederd werd, en over de extreemrechtse symbolen die hij in politiecommissariaten zag. De broer van getuige Memet Karaman werd neergeschoten door vier Vlaamse jongeren die ‘op Turkenjacht’ waren. Eén van die Vlaamse jongeren is de zoon van een politiecommissaris. Ook de verkiezingsoverwinningen van het Vlaams Blok doen de spanning stijgen. Getuigen vertellen over depressies en nachtmerries, over de angst dat het ergste waar zou worden en ze het land zouden worden uitgezet.

“Erger nog wordt het eenmaal politici en politie zich openlijk racistisch beginnen te gedragen” (foto: Filip Dewinter op de ‘Zwarte Zondag’ van 24 november 1991 © VRT).

Met de opkomst van de xenofobie en racisme groeit ook het verzet ertegen. Met zowel lokale als nationale initiatieven. Tot nine/eleven de xenofobie en het racisme een nieuw gezicht geeft. Ineens is ‘de moslim’ de vijand. Yilmaz Kursun, geboren en getogen Gentenaar, krijgt plots van een klant de vraag of hij een bomgordel draagt. Na jaren gezocht te hebben naar een behoorlijke woning komt Kenza Isnasni terecht in een appartementenblok waar ook een fanatieke racist woont. De gezinsleden worden bespuwd, beledigd en bedreigd. Klachten halen niets uit. Op een dag dringt de man met een vuurwapen het appartement binnen. Hij vermoordt beide ouders met tientallen kogels en sticht brand. De moordenaar en brandstichter had een verleden van geweld en sterke banden met het Vlaams Blok. Kenza’s jonge broertjes worden levensgevaarlijk gewond maar overleven het. Sindsdien strijdt Kenza voor  de erkenning en het respect voor migranten.

Zowel de inhoudelijke opbouw als de uiteindelijk gemonteerde afleveringen zijn bekeken en becommentarieerd door een wetenschappelijke begeleidingsgroep van acht experts. Onder hen pioniers van de wetenschappelijke studies over de migratie zoals Albert Martens en Frank Caestecker, mensen uit de migratiegeschiedenis zoals Naima Charkaoui en Karim Ettourki, en journalist-auteur Tom Naegels die na zes jaar opzoekingswerk zopas het boek Nieuw België. Een migratiegeschiedenis 1944-1978 publiceerde. Naast de televisiereeks wordt in De Krook in Gent ook nog een avond met live getuigenissen ingericht, en zijn er specifieke initiatieven richting jongeren zoals getuigenissen op verschillende mediakanalen en een educatief pakket voor het secundair onderwijs.

Kenza Isnasni. Een racist schoot haar ouders dood en sticht brand in hun appartement. Sindsdien strijdt Kenza voor de erkenning en het respect voor migranten (foto © VRT).
  • Dinsdag 31 augustus 2021, eerste aflevering van Kinderen van de migratie, om 21u20 op Canvas. Gevolgd door de eerste aflevering van een nieuw seizoen van De ideale wereld.