Vanavond, maandag 9 augustus, zendt Canvas om 20u30 de Amerikaanse documentaire American Insurrection uit. De bestorming van het Capitool in Washington op 6 januari 2021 (foto hierboven © PBS/American Insurrection) hebben de Verenigde Staten en de rest van de wereld met verstomming geslagen, maar het kwam niet uit de lucht vallen. Jarenlang hebben extreemrechtse groeperingen van allerlei pluimage in de Verenigde Staten uitgepakt met wapens en het recht om vrijheid op hun manier op te eisen. Met president Donald Trump die in 2017 bij de fascisten en antifascisten in Charlottesville “very fine people, on both sides” zag, en in 2020 de Proud Boys opriep om “stand by” te staan, voelden die extreemrechtse groepen zich gelegitimeerd. Vanuit het hele land zakten ze dan ook, in de eerste dagen van januari dit jaar, met enkele duizenden af naar Washington D.C. waar Donald Trump een van zijn laatste publieke toespraken zou houden als Amerikaans president. Ze hadden vervolgens maar één zin van Trump nodig om het Capitool in te nemen. Onderzoeksjournalist en documentairemaker A.C. Thompson was op de Unite the Right-betogingen op 11 en 12 augustus 2017 in Charlottesville en volgde sindsdien die extreemrechtse groepen in de Verenigde Staten van nabij op.

Intussen hebben de eerste politieagenten voor een commissie in het Amerikaans Huis van Afgevaardigden getuigd over de agressieve en racistische Capitoolbestormers. Mensen die tevoren de ordehandhavers steeds in bescherming namen en Blue Lives Matter als slogan lanceerden, vergrepen zich aan de politieagenten rond en in het Capitool. “Ik hoorde hen schreeuwen: ‘Maak hem af met zijn eigen geweer!’ Die woorden hoor ik nog steeds in mijn hoofd”, zei politieagent Michael Fanone toen hij getuigde voor de commissie in het Amerikaans Huis van Afgevaardigden. Hij werd door lui die hem een landverrader noemden geschopt, geslagen, en geëlektrocuteerd met een taser. Ze sloegen hem met hun vuisten en een metalen voorwerp, en namen hem zijn badge, radio en munitie af. Harry Dunn, Daniel Hodges en Aquilino Gonell legden eveneens bloedstollende getuigenissen af. Zij kunnen het nog navertellen, al hebben ze nog altijd psychologische ondersteuning nodig. Vier politieagenten die op het Capitool waren zijn intussen als gevolg van de gebeurtenissen uit het leven gestapt.

De al dan niet gewapende extreemrechtse groepen in de Verenigde Staten zijn een vele jaren oud fenomeen in de Verenigde Staten. Met ook nog eens de opkomst van alt-right voelden sommigen de behoefte om oud en nieuw extreemrechts te verenigen. Vandaar de Unite the Right-betogingen op 11 en 12 augustus 1997 in Charlottesville die eindigden met een man, de 24-jarige James Fields Jr., die met zijn auto bewust op een groep vreedzame antifascisten inreed en daarbij de 32-jarige Heather Heyer voor dood achterliet. In American Insurrection zijn beelden te zien van harde confrontaties tussen fascisten en antifascisten in Charlottesville, en een interview met de moeder van Heather Heyer die vindt dat James Fields Jr. niet de enige verantwoordelijke is voor de dood van haar dochter. Verderop in de documentaire onder andere een man die via zijn T-shirt duidelijk maakt dat zes miljoen niet genoeg dode Joden zijn, en het verhaal van een moord die in de schoenen van ‘antifa’ wordt geschoven terwijl de dader een lid van de Boogaloo Bois is. Een man die zijn radicale ideeën haalde bij de luchtmacht.

De gewapende extreemrechtse groepen in de Verenigde Staten zijn een vele jaren oud fenomeen. Door de uitspraken van Donald Trump voelden ze zich nu gelegitimeerd (foto © PBS/American Insurrection).

Interviews met een aantal leden van die extreemrechtse groepen, onder andere een lokaal leider van de Boogaloo Bois, verduidelijken hun opvattingen en organisatiestructuur. Een insider legt uit waarom velen in die groepen, zoals de Amerikaans-Cubaanse leider van de Proud Boys Enrique Tarrio, niet noodzakelijk blanken zijn. Naar Washington D.C. en het Capitool trokken ze meestal zonder hun zwart-gele kleuren (Proud Boys), hawaïhemden (Boogaloo Bois) en herkenbare insignes (Three Percenters, Oath Keepers…). In American Insurrection tonen beelden dat in het Capitool dezelfde gezichten te zien waren als bij manifestaties van de eerder vernoemde extreemrechtse groepen. Een man die in het Capitool “Heil Hitler!” scandeert, laat ook geen twijfel over zijn aanhorigheid. Nu er vervolgingen zijn opgestart tegen de Capitoolbestormers ontkennen een aantal onder hen hun betrokkenheid, en zouden groepen als de Proud Boys kleiner in omvang zijn geworden. Maar het gevaar blijft. Dezelfde mensen die zich eerder opzichtig op straat vertoonden, zijn nu uiterlijk ‘gewone’ buren. 

De documentaire American Insurrection is gemaakt bij de Public Broadcasting Service (PBS), het grootste Amerikaanse niet-commerciële televisienetwerk dat programma’s levert aan 349 lokale televisiestations. PBS wordt gefinancierd door vrijwillige bijdragen van kijkers en sponsors, en een regeringssubsidie. De bestuursleden van de instantie die de regeringssubsidie regelt worden benoemd door de Amerikaanse president en moeten worden goedgekeurd door de Amerikaanse Senaat. Vandaar dan ook klachten en pogingen tot beïnvloeding vanuit deze alsnog door Republikeinen gedomineerde instantie. PBS zou ook problemen ondervinden om de vrijwillige bijdragen van kijkers op peil te houden. Het is goed dat de VRT de American Insurrection-documentaire heeft aangekocht en nu uitzendt. Het is wel jammer dat de documentaire in de VRT-versie tot 51′ is ingekort, terwijl de oorspronkelijke versie 1u24’ duurt. De originele versie kan je hier zien. De VRT-versie is ook nog te zien op VRT NU.

Een van de beruchtste rechtsextremistische groepen in de Verenigde Staten: de Proud Boys. Meer over hun link met de machtige Amerikaanse wapenlobby NRA kan je hier lezen (foto © PBS/American Insurrection).

P.S. Nog een aanrader. Eerder op de dag is in #weetikveel op Radio 1 Breendonk. Kroniek van een vergeten kamp het gespreksonderwerp, met auteur Jos Vander Velpen in de studio. Live van 12 tot 13 uur. Achteraf hier opnieuw te beluisteren.