Nog maar pas is Extreemrechts. De geschiedenis herhaalt zich niet (op dezelfde manier) van Vincent Scheltiens en Bruno Verlaeckt verschenen, of er ligt alweer een boek over extreemrechts in de boekhandel. Zelfde onderwerp, maar helemaal anders. Terwijl Scheltiens en Verlaeckt als het ware in een helikoptervlucht over extreemrechts scheren, de nodige historische duiding geven en een aanzet geven over hoe men extreemrechts kan terugdringen, duiken Hind Fraihi en Bas Bogaerts in Achter het schild van extreemrechts in de microkosmos van extreemrechts. Hoe ze zelf voor het eerst in contact kwamen met extreemrechtse tot nazistische denkbeelden en mensen, wat onderduiken in gesloten Facebookgroepen hen leert, hoe het van de online naar de offline wereld overgaat… Wie het boek in een boekhandel doorbladert, zal onmiddellijk vallen voor de knappe foto’s van Bas Bogaerts. Hind Fraihi bewees met haar columns in De Tijd en De Lage Landen al dat ze pittig kan schrijven, maar ook Bas Bogaerts kan goed om met pen en toetsenbord.

In het boek worden persoonlijke getuigenissen van beide auteurs afgewisseld met de resultaten van twee jaar onderzoek naar extreemrechts. Voor Bas Bogaerts zijn het herinneringen aan de Mars tegen Marrakech op 16 december 2018 die ontaardde in zware rellen maar een iconische foto opleverde die nu, naast binnenin het boek, over de cover en de achterflap van het boek is afgedrukt; Bogaerts’ familiegeschiedenis met grootouders die collaboreerden en het gedachtengoed van toen bleven koesteren; de  gemeenteraadsverkiezingen op 14 oktober 2018 in Ninove, met de supporters van Vlaams Belanger Guy D’haeseleer die zich verzamelen en met het uur brutaler worden; en het overwinningsfeest van het Vlaams Belang bij de verkiezingen op 26 mei 2019, in een feestzaal in Londerzeel waar onder andere grote Marokkaanse schotels met couscous klaar staan voor de genodigden.  

Voor Hind Fraihi zijn dat herinneringen aan de Zwarte Zondag bij de parlementsverkiezingen op 24 november 1991; 9/11 met niet alleen de vliegtuigen die in 2001 op de Twin Towers in New York afstevenen, maar ook wat er aan vooraf ging zoals de Sovjet-Unie die in 1979 Afghanistan binnenviel en de Amerikanen die in 1991 Irak bestookten; de Zwarte Zondag bij de parlementsverkiezingen op 26 mei 2019 en waarom zelfs allochtonen kunnen overwegen Vlaams Belang te stemmen. Tussen de persoonlijke herinneringen door, en de duiding die de auteurs daarbij geven, krijgen we de resultaten van twee jaar zich onderdompelen in de extreemrechtse wereld. Het onder een pseudoniem lid worden van zo’n vijftig gesloten Facebookgroepen, met ledenaantallen die variëren van vijftig tot drieduizend mensen. En het bezoeken van extreemrechtse manifestaties zoals de IJzerwake, de Mars op Brussel en protest tegen het cordon sanitaire voor het Vlaams Belang. In het hoofdstuk Waar is de extremista? hebben de auteurs ook oog voor de plaats van de vrouw binnen extreemrechts.

Kinderen kijken angstig vanachter hun raam als een extreemrechtse betoging voorbijtrekt. De man met de megafoon op de voorgrond is Voorpost-actieleider Nick Van Mieghem (foto © Bas Bogaerts).

We kunnen enkel bevestigen wat Fraihi en Bogaerts aantroffen in de gesloten Facebookgroepen. Van het onverholen racisme tot het lidmaatschap van Vlaams Belang-mandatarissen in die gore kelders van het internet. Om twee andere voorbeelden te nemen dan vermeld worden in het boek van Fraihi en Bogaerts: dat Sam Van Rooy en Anke Van dermeersch lid zijn van de gesloten Facebookgroep Weg met islam!!! (3.800 leden) zal weinigen verbazen, maar dat de altijd keurig geklede Dries Van Langenhove lid is van een gesloten groep voor voetbalhooligans (2.200 leden). Dat botst toch wat met het proper imago dat Van Langenhove zich probeert aan te meten. Dat vele van die gesloten Facebookgroepen platforms zijn om te mobiliseren voor het Vlaams Belang signaleerden wij al in de aanloop naar de autokaravaan die op 27 september 2020 naar de Heizel in Brussel trok om te protesteren tegen de Vivaldi-regering. Naast wat Fraihi en Bogaerts beschrijven, tonen ze in hun boek ook een veertigtal screenshots uit die Facebookgroepen. Overigens kunnen we ons helemaal vinden in wat Bas Bogaerts eens zuchtend zei: “Soms kijk ik er zo tegen op om in te loggen. Ik word misselijk van die wereld (…).”

Het bezoek van de auteurs aan extreemrechtse manifestaties levert beelden en details op die je niet gauw in de media vindt. Niet in de klassieke media omdat die doorgaans maar een globaal beeld geven, maar ook niet in de sociale media omdat over sommige zaken vaak gezwegen wordt. Wat bijvoorbeeld te koop wordt aangeboden op de IJzerwake. Zoals buttons met het kenteken van de Divisie Langemarck, een Vlaamse Waffen-SS-eenheid. Een minder herkenbaar symbool dan een swastika of SS-runen, maar dat maakt de symboolwaarde des te groter. Ook het boek van Tomas Boutens De roep van de Raaf ligt er te koop, boek dat Boutens schreef terwijl hij zijn gevangenisstraf uitzat voor het leiding geven aan het neonazistische BBET (Bloed Bodem Eer Trouw). Een vlag van de oostfronters die zij-aan-zij met de nazi’s streden, is vaste kost op de IJzerwake terwijl op de website van de organisatie nochtans elk jaar staat dat vlaggen die schadelijk zijn voor de goede naam van de Vlaamse Beweging niet toegelaten worden.

Er staan grappige passages in het boek. Zoals wanneer Hind Fraihi, dochter van Marokkaanse migranten, beschrijft hoe ze de IJzerwake-weide betreedt. “De weergoden zijn me gunstig gezind zodat ik het dorre terrein niet herkenbaar moet betreden. Ik zet mijn hoed en zonnebril op en smeer me royaal in. Een dikke laag zonnecrème geeft mijn gelaat een romige tint.” Later in haar verslag dachten we eerst dat ze ontmaskerd werd toen een bengel op een springkasteel riep: “Je bent geen Vlaming!”. Maar het blijkt niet tegen Fraihi gericht te zijn. Wel tegen een naar schatting negenjarige Franstalige leeftijdsgenoot die met een klein zakmes en een nagelvijl bedreigd wordt onder het roepen van: “Je moet weg! Je bent vreemd!”. De kans is groot dat de roeper lid is van het Vlaams Nationaal Jeugdverbond (VNJ). Door een voetnoot in het boek van Fraihi en Bogaerts konden we het opzoeken: volgens het laatst bekend cijfer telt het VNJ zo’n 969 leden.

Begin er maar aan te wennen dat het Vlaams Belang ook mensen met een niet-blanke huidskleur aanspreekt. De jongen van Afrikaanse afkomst op de foto links, Jedidja Van Otterdijk, is een bestuurslid van het Vlaams Belang in Bree. Op de IJzerwake in 2019 ging hij bloemen neerleggen in een T-shirt van Schild & Vrienden (foto’s © Bas Bogaerts).

Soms schiet de beschrijving ons inziens wat te kort. Over de aanwezigen op het Vlaams Belang-feest in Londerzeel op 26 mei 2019 bijvoorbeeld lezen we: “De vader van een van de meisjes heeft een oude Westham FC-tatoeage met de gekruiste hamers onder zijn oog en laat ons zo zien hoe het er vroeger aan toeging.” De auteurs hadden kunnen verduidelijken dat de tatoeage onder het oog van Pieter Neefs, vader van Carrera Neefs, verwijst naar een beruchte groep extreemrechtse skinheads en dat Pieter Neefs in 1994 aanwezig was op het allereerste concert van het neonazistische Blood & Honour Vlaanderen. Nog iets: Er staan geen onderschriften bij de foto’s. Meestal kan men uit de context wel opmaken waar en wanneer de foto’s gemaakt zijn. Maar niet altijd. Niet alle foto’s over de IJzerwake bijvoorbeeld zijn gemaakt bij gelegenheid van het beschreven bezoek in 2019, maar veel is er niet veranderd over de jaren heen. De meer dan tachtig foto’s in het boek zijn stuk voor stuk sprekende foto’s die de sfeer bij extreemrechts goed weergeven.

De keuze om zich onder te dompelen in de gesloten Facebookgroepen is terecht omdat het Vlaams Belang haar heropstanding minstens deels te danken heeft aan hoe de partij investeert in de sociale media. De auteurs beoordelen ook de link met de offline mobilisatie. Toen het Vlaams Belang bekendmaakte de ‘Mars op Brussel’ niet te steunen, bleef de grote massa weg spijts de vele oproepen van Tomas Boutens in meerdere Facebookgroepen. Roept het Vlaams Belang wél op voor een manifestatie, werken de Facebookgroepen als een deeltjesversneller. Anderzijds was op basis van de activiteit op Facebook niet te voorspellen dat op vrijdagavond 16 oktober 2020 zo’n 250 à 300 luid scanderende betogers door Puurs zouden trekken, met Rob Verreycken als spreker vooraf en Tomas Boutens en zijn Project Thule-aanhangers als medeorganisator. Het duidt op nog andere kanalen dan Facebook om te mobiliseren. Andere sociale media, maar volgens ons ook WhatsApp groepen waar alleen écht bekenden in opgenomen worden.

In een van de laatste hoofdstukken van het boek wordt een overzicht gegeven van geheime codes en openlijke symbolen van neonazi’s. De man op de foto rechts draagt een T-shirt met de beeltenis van Ian Stuart Donaldson, zanger van de groep Skrewdriver en oprichter van het neonazistisch netwerk Blood & Honour. De man die kennelijk poseert op de IJzerwake is intussen overleden na een verkeersongeval, zoals ook Ian Stuart Donaldson is overleden na een verkeersongeval (foto © Bas Bogaerts).

Fraihi en Bogaerts geven in het boek aan bevreesd te zijn voor de verkiezingsuitslag in 2024, maar geven niet aan hoe desgevallend verkiezingssucces voor het Vlaams Belang te vermijden. Het boek Achter het schild van extreemrechts is vooral een poging om de Vlaams Belang-kiezers te begrijpen. Naar Spinoza om het menselijk handelen niet te bespotten, niet te betreuren noch te verachten, maar te begrijpen. In interviews in Knack en De Tijd ziet Hind Fraihi als enige uitweg regeringsdeelname van het Vlaams Belang om haar kiezers te ontnuchteren. Hind Fraihi in Knack: “De verwachtingen van de VB-kiezers zijn ontzettend hoog. Sommigen zijn ervan overtuigd dat de islam hier zal verdwijnen als hun partij aan de macht komt. Zulke mythes kun je alleen doorprikken als je zegt: doe het maar. Neem maar deel. Eens zien wat jullie ervan bakken.”

Uitgerekend in datzelfde weekblad werd in augustus vorig jaar de vraag gesteld Wat als het Vlaams Belang zou meebesturen?. Er werd gekeken naar de effecten van regeringsdeelname van extreemrechts in Italië en Oostenrijk, en de gedoogsteun van extreemrechts in Denemarken en Nederland. De tweede titel bij het artikel geeft al een deel van het antwoord: “Radicaal-rechtse partijen matigen doorgaans niet”. Natuurlijk zijn er per land wel verschillen, niet overal verbrandt extreemrechts zich aan schandalen zoals in Oostenrijk. Globaal worden extreemrechtse partijen afgestraft voor regeringsdeelname, maar schuiven de andere partijen, de beleidspartijen, verder door naar rechts. Wat heb je dan gewonnen? Het Vlaams Belang zal niet alles kapot krijgen wat het kapot wil, maar een deel zal wel stuk gaan. En iets herstellen vraagt meer tijd dan het stuk maken. Het is al erg genoeg met de N-VA, die nu zelfs de beroepsprocedure tegen omgevingsvergunningen zwaar wil kortwieken en daarvoor een gewillig oor krijgt bij de andere Vlaamse regeringspartijen.

Dus neen, het Vlaams Belang in een regering opnemen is geen goed idee. Beter is een perspectief te geven op minder ongelijkheid en meer rechtvaardigheid. Geen ‘sociaal beleid’ ten koste van andere sociaal zwakkeren. Maar dat zijn bedenkingen buiten het boek Achter het schild van extreemrechts. Op het boek is weinig af te dingen. Informatief, maar ook mooi geschreven en met prachtige beelden.  

Hind Fraihi & Bas Bogaerts, Achter het schild van extreemrechts, uitgeverij Pelckmans, 215 blzn, 22,50 euro.

De boeken over extreemrechts zijn beter dan de boeken van extreemrechts. Na het teleurstellend boek van Hervé Van Laethem verscheen nu ook het boek van Tomas Boutens Schemer over het Avondland, waarvoor de veroordeelde leider van het neonazistische BBET put uit zijn eigen levensloop en politieke denkbeelden. Over die politieke denkbeelden kan men natuurlijk van mening verschillen, maar ontluisterend is wat Boutens allemaal verzwijgt als hij zijn eigen levensverhaal vertelt (foto © AFF).