Het is al meermaals gezegd en geschreven, maar de laatste getuigen van de gruweldaden van het naziregime zijn echt aan het verdwijnen. Vorige week donderdag 4 maart overleed op 100-jarige leeftijd Roger Coekelbergs. In 1940 neemt hij als militair deel aan de Achttiendaagse Veldtocht en wordt hij als krijgsgevangene naar Duitsland weggevoerd. Terug in België sluit hij zich aan bij de verzetsgroep Luc-Marc. Als Roger Coekelbergs in augustus 1941 een betoging inricht tegen de rekrutering van oostfronters door het fascistische Rex van Léon Degrelle, wordt Coekelbergs opgepakt en voor een maand naar Breendonk gestuurd. Daar moet hij – dat weten wij uit het boek van Jos Vander Velpen Breendonk. Kroniek van een vergeten kamp – onmenselijk zware arbeid verrichten. Gelukkig wist men in Breendonk niet dat Coekelbergs actief was bij Luc-Marc. Anders was hij er nooit levend buitengeraakt. Van 2000 tot 2011 is Coekelbergs voorzitter van het Breendonk Memoriaal dat hij uitbouwt tot een modern museum. Jos Vander Velpen heeft met zijn jongste boek goed gedocumenteerd hoe het er in de jaren veertig aan toe ging in Breendonk, maar het is toch nog anders een van de overlevenden van Breendonk het zelf te horen vertellen. Na het overlijden van Roger Coekelbergs zijn ze met nog slechts drie.

Een andere held(in) van het verzet is Eva Fastag (kleine foto hierboven © Pieter Serrien). Eva Fastag heeft meerdere keren haar leven geriskeerd om mensen de kans te geven te ontsnappen aan de Holocaust. Ze werd opgepakt bij de eerste razzia op Joden in Antwerpen. Tot dan werden Joden enkel aangehouden op beschuldiging van een of andere inbreuk. Op 22 juli 1942 worden voor het eerst Joden opgepakt gewoon omdat ze Joods zijn. Agenten van de Sicherheitspolizei wachten in het Centraal Station de trein uit Brussel op en pikken er zo’n 160 Joden uit. Ook in de aanpalende Pelikaanstraat worden Joden aangehouden. Eva Fastag, Mala Zimetbaum en anderen worden naar het Fort van Breendonk gebracht, en vijf dagen later naar de Dossinkazerne in Mechelen weggevoerd (grote foto hierboven © Kazerne Dossin).

Omwille van haar talenkennis wordt Fastag in de Dossinkazerne ingezet voor de administratie van de mensen die er op transport naar Auschwitz worden gezet. Fastag moet de transportlijsten typen nadat de in de Dossinkazerne verzamelde mensen ingeschreven zijn en een nummer hebben gekregen. Waar ze kan, vervalst Fastag de transportlijsten en pleegt ze andere vormen van verzet. Zo redt ze vele levens, maar kan ze niet verhinderen dat ook haar ouders en drie broers gedeporteerd worden. Het gevaarlijkste exploot vindt plaats bij het twintigste transport naar Auschwitz. Mede door Fastags vervalsingen van de transportlijsten is het een grote chaos in de Dossinkazerne. Fastag overtuigt de commandant van de kazerne om de gedeporteerden zelf de wagon te laten kiezen waarmee ze zullen afreizen met het twintigste transport. Zo kunnen hele gezinnen en groepen verzetslui samen vetrekken met de trein… waar van alle transporten de grootste groep mensen uit zal ontsnappen.

Auteur Pieter Serrien en de cover van het boek dat hij over Eva Fastag schreef (foto’s © AFF en RV).

Het verhaal van Eva Fastag werd door historicus Pieter Serrien opgeschreven in het boek De laatste getuige: Eva Fastag. Hoe ik de Dossinkazerne en de Holocaust overleefde. Eva Fastag werkte ook mee aan de televisiereeks Kinderen van de Holocaust. Op 3 april aanstaande kan ze hopelijk haar 104de verjaardag vieren. Ze woont nu in een kibboets nabij Haifa (Israël) en heeft een moeilijk jaar achter de rug door een pijnlijke val en het isolement omwille van het coronavirus. Serrien stelt voor om massaal kaarten en brieven te versturen voor Fastags verjaardag.  

Naar aanleiding van die actie heeft Pieter Serrien het verhaal van Eva Fastag kort hernomen op zijn website, rijkelijk geïllustreerd met videofragmenten waarin Eva Fastag zelf vertelt. Op een andere websitebladzijde biedt Serrien de mogelijkheid om digitaal een brief te versturen naar de kranige vrouw. Wie liever iets op papier zet – een kaartje of briefje schrijft, een tekening maakt, een foto wil delen… – kan dit afgeven bij of versturen naar: Kazerne Dossin, Dienst publiek en educatie, ter attentie van Eva Fastag, Goswin de Stassartstraat 153 te 2800 Mechelen.

Doe het, nu het nog kan.

Eva Fastag op haar oude dag in Israël (foto © Pieter Serrien).