Sinds vorige week kan je in ons land de documentaire White Riot bekijken, over de Rock Against Racism-beweging die in de jaren zeventig in Engeland een tegengewicht bood voor het neofascistische National Front en haar aanhangers. Eén van de groepen die bij Rock Against Racism-concerten in Vlaanderen optrad, was De Kommeniste. Hun legendarische plaat 1000 titels uit 1980 wordt vanaf vandaag terug te koop aangeboden (foto hierboven © screenshot White Riot, met in beeld een optreden van The Clash).

Op 5 augustus 1976 onderbreekt Eric Clapton een concert in Birmingham om in een dronken bui hulde te brengen aan de conservatieve Britse politicus Ennoch Powell. Die hield acht jaar eerder in datzelfde Birmingham zijn beruchte Rivers of Blood-toespraak waarin hij zei te vrezen dat de immigranten zich zouden organiseren en de blanke Britten zouden overheersen met de wettelijke middelen die hen aangereikt worden (op datzelfde ogenblik ligt een wet tegen discriminatie voor bespreking in het Britse parlement, AS). De Romeinse dichter Vergilius parafraserend zag Powell al “dampen van bloed” in een rivier. Volgens Clapton had Powell het bij het rechte eind en zijn er veel te veel vreemdelingen in Engeland. Daarop volgt een racistische scheldtirade die eindigt met de beruchte National Front-slogan Keep Britain White.

Kan het nog hypocrieter komend van een man die een fortuin heeft verdiend door Amerikaanse blues te spelen en een wereldhit had met het legendarische I shot the sheriff van Bob Marley? Muziekfotograaf Red Saunders stuurt een protestbrief naar alle muziektijdschriften waarin hij hard uithaalt naar Clapton en oproept zich aan te sluiten bij een nieuwe beweging: Rock Against Racism (RAR). Samen met de culturele strijd moet ook een politieke strijd gevoerd worden. Het neofascistische National Front (NF) haalt in 1976 in sommige delen van het land tot twintig procent van de stemmen, vooral in Oost-Londen en in het noorden van Engeland. Ook een deel van de punkers en skinheads is gewonnen voor het National Front. Als tegenbeweging wordt de Anti-Nazi League (ANL) opgericht.

Rock Against Racism- en Anti-Nazi League-betoging met 80.000 mensen, op weg naar een concert (met op deze foto op het podium: Steel Pulse) pal in het midden van een buurt in Londen waar het neofascistische National Front sterk scoorde (foto’s © screenshot White Riot).

Rock Against Racism en de Anti-Nazi League zijn twee aparte organisaties, maar voeren samen strijd. De beweging surft op de nieuwe energie en tijdsgeest van de punk. Rock Against Racism brengt punkgroepen samen met reggaegroepen, die elkaar op het podium afwisselen en zo de afstand tussen blank versus zwart wegvegen. Met The Specials wordt in 1977 een skagroep opgericht waarin blanken en zwarten samen musiceren, een voorbeeld dat gevolgd wordt door The Selecter. Beide groepen brengen naast vlotte dansmuziek ook politiek geëngageerde muziek. Helaas zie je hen niet in de documentaire White Riot. Wél wordt The Selecter-zangeres Pauline Black geïnterviewd.

White Riot toont hoe met het magazine Temporary Hoarding in de typische knip- en plakstijl van de punk gecommuniceerd wordt, op een jaar tijd tweehonderd RAR/ANL-concerten ingericht worden, de confrontatie met NF-aanhangers, en een militante RAR/ANL-betoging op 30 april 1978 naar het Victoria Park in Londen – in het midden van een buurt waar het National Front bij verkiezingen veel stemmen kreeg. Liefst 80.000 mensen stappen op in de betoging, om te eindigen met een concert waarvan de headliners de blanke rockgroep Tom Robinson Band en de zwarte reggaegroep Steel Pulse zijn, maar ook The Clash optreedt. Later volgt nog een concert met Sham 69 dat 100.000 jongeren bijeen brengt. Sham 69 dat aanvankelijk nogal wat NF-aanhangers onder haar fans had, maar al bij het concert op 30 april 1978 toonde frontman Jimmy Pursey dat hij de kant kiest van de antiracisten en antifascisten.

Headliner van het concert op 30 april 1978, Tom Robinson Band, is twee weken na dat concert overigens op tournee in België met optredens in achtereenvolgens Brussel (zaal Vieux Saint-Job), Leuven (Alma 2), Antwerpen (Arenbergschouwburg) en Herenthout (Lux).

De strijd loont. Na meer dan driehonderd RAR/ANL-concerten, het verspreiden van 750.000 badges en 9.000.000 pamfletten, behaalt het National Front in 1979 nog maar 1,9 % van de stemmen terwijl het met het hoogst aantal kandidaten ooit deelneemt aan de verkiezingen. Keerzijde van de medaille is dat diezelfde verkiezingen Margaret Thatcher aan de macht brengen die een aantal overheidsbedrijven zal privatiseren en de macht van de vakbonden zal beknotten terwijl de werkloosheid piekt. Op 4 juli 1981 wordt in Leeds het laatste Rock Against Racism-concert ingericht, met op de affiche naast de skagroep The Specials, de post-punkgroep Au Pairs en de reggaegroepen Misty in Roots en Aswad.

Affiche voor het RAR/ANL-concert op 30 april 1978 in Londen, met in zwart-wit boven: X-Ray Spex, beneden: Tom Robinson (foto’s © RV en screenshot White Riot).

Eind jaren zeventig is er ook in Vlaanderen een Rock Against Racism-beweging, maar niet met dezelfde omvang als in Engeland. Op Jazz Bilzen wordt door het Anti-Fascistisch Front (AFF) een pamflet verspreid waarin men de hoop koestert een Rock Against Fascism-concert te kunnen inrichten. Affiches getuigen van Rock Against Racism-concerten op 30 september 1978 en 3 februari 1979 in Antwerpen. Maar voorts is nog maar weinig terug te vinden over die periode. Naar verluidt waren er ook nog Rock Against Racism-concerten in de Stadsfeestzaal in Antwerpen, met onder andere een optreden van Linton Kwesi Johnson. Als we daar meer over vernemen, vullen wij dat hier aan.

Op de twee affiches die je hieronder kan zien, worden De Kommeniste en The Kids aangekondigd; op de tweede affiche ook Tjens-Couter, wat de tweede groep is waarin Arno Hintjens speelt (de ‘Tjens’ uit de naam van de groep werd uit de familienaam Hintjens gehaald). Van De Kommeniste is vanaf vandaag de lp 1000 titels terug te koop, samen met een cd met extra opnamen. De originele lp werd in 1980 uitgebracht. Het opnieuw uitbrengen werd het voorbije weekend in De  Standaard Weekblad aangekondigd met: “Het beste van 1980 is terug”. Nu nog het beste van de antiracisme- en antifascismebeweging terugbrengen.

Pamflet verdeeld op Jazz Bilzen en AFF- en Rock Against Racism-badges (foto’s © AFF).
Affiches Rock Against Racism-concerten in Antwerpen in 1978 en 1979 (foto’s © Wim Steurs).

White Riot kan je met Nederlandstalige ondertitels bekijken via Cinema bij je thuis, Proximus Pickx en ZED vanuit je zetel. Het album 1000 titels van De Kommeniste is, zolang de persing van 1.000 nieuwe vinylplaten en cd’s beschikbaar is, te verkrijgen via de website De Kommeniste.