Na overleg tussen de parlementsleden Katrien Partyka (CD&V), Nadia Sminate (N-VA) en Sihame El Kaouakibi (Open VLD) stemde het Vlaams Parlement voorbije donderdag 11 mei 2020 een motie om onder andere “de oorzaken van racisme in de Vlaamse samenleving te onderzoeken en op basis van gedegen wetenschappelijk onderzoek verdere specifieke stappen te nemen om de maatschappelijke samenhorigheid verder te ontwikkelen”. Om discriminatie en racisme op de woon- en arbeidsmarkt tegen te gaan zou men verder inzetten op “zelfregulering door de sectoren waarbij in het kader van de vrijwillige sectorconvenants een versnelling hoger geschakeld wordt door (…) het uitwerken van een onafhankelijk en academisch monitoringsysteem dat discriminatie op een geaggregeerd niveau in kaart brengt en dat ook gebruikt wordt om sensibiliserend te werken (…)”.

Toen Sihame El Kaouakibi (Open VLD) dit op de radio vertaalde als de mogelijkheid om praktijktesten in te zetten, sprak minister Matthias Diependaele (N-VA) dit diezelfde avond nog tegen in Terzake. De meerderheid had toch een amendement van de oppositie weggestemd waarin uitdrukkelijk sprake was van praktijktesten, en: “Eerst en vooral moeten we stoppen met elke Vlaming als racist te gaan behandelen en onszelf die beschuldiging aan te praten. Niemand spreekt tegen dat er een probleem is, maar we kunnen niet telkens naar die Vlaming gaan en hem op voorhand beschuldigen van discriminatie.” Als er snelheidscontroles worden uitgevoerd op de autowegen, wordt er dan ook vanuit gegaan dat álle autobestuurders te snel rijden of wil men enkel de foutrijders eruit halen?

Het derde argument van Matthias Diependaele werd op nog meer gelach onthaald in Vlaanderen. “Een overheid mag niet liegen tegen zijn burgers. Op een moment dat je als overheid naar een burger gaat onder een vals voorwendsel en je als potentiële huurder voordoet – of naar een werkgever als een potentiële werknemer – en dat blijkt niet het geval te zijn, dan ga je mensen voorliegen.” Voor de minister is dat onaanvaardbaar, want dan wordt “het vertrouwen in de overheid beschaamd”. Waarom associëren dan nogal wat Vlamingen politieke partijen en de overheid met liegen en bedriegen? Als alle politieke partijen, incluis de N-VA, in hun verkiezingsprogramma’s in 2014 beloven dat de pensioenleeftijd op 65 jaar blijft, en een van de eerste maatregelen van de regering-Michel is de verhoging van de pensioenleeftijd naar 67 jaar, is dat dan niet liegen en bedriegen?

N-VA en Vlaams Belang boycotten elk op hun manier de effectieve strijd tegen racisme (foto’s: Nieuwsbrief N-VA 12 juni 2020, en Vlaams Belang-brochure geschreven door Filip Dewinter en Anke Van dermeersch, voorgesteld op 11 juni 2020 © RV).

De praktijktesten dan. Na praktijktesten in Gent en Antwerpen blijkt dat ook in Mechelen gediscrimineerd wordt op de verhuurmarkt voor woningen. Een kandidaat-huurder van Marokkaanse afkomst die werkt, heeft nog altijd minder kans op een huurwoning dan iemand met Belgische roots die leeft van een uitkering. Ook voor alleenstaande moeders is het moeilijk iets te huren.

Maar een onderzoek van Terzake brengt aan het licht dat immobiliënkantoren tegenwoordig meer en meer rekening houden met de wetgeving. Ze wijzen verhuurders erop dat je mensen van vreemde afkomst niet mag weigeren een bezoek te laten brengen aan het te huur gestelde pand, maar je ze achteraf in alle vrijheid kan weigeren. En het Vlaams Belang helpt mee de wetgeving te omzeilen. De brochure Baas in eigen huis die het Vlaams Belang Antwerpen voorbije donderdag voorstelde, is er op gericht om minder zichtbaar te discrimineren.

Praktijktesten zullen bijgevolg zich vanaf nu niet meer kunnen tevreden stellen met van achter een bureau e-mails te versturen en bekijken, en telefoongesprekken te voeren, maar zullen met ‘acteurs’ ter plaatse moeten gaan. En er moet sanctionering op volgen. “Het volstaat niet om sectoren zichzelf te laten reguleren, de overheid moet via haar inspectiediensten ook kunnen controleren. Je laat chauffeurs toch ook zichzelf niet controleren op te snel rijden?”, stelt Unia terecht.

Praktijktesten zijn een goed instrument, maar moeten intussen verfijnd worden, en volstaan niet (foto: Antiracisme-betoging 25 maart 2018 © AFF).

Na de clash tussen de Vlaamse ministers Matthias Diependaele (N-VA) en Bart Somers (Open VLD) besloot de Vlaamse regering gisterenavond, vrijdag 12 juni 2020, om te werken aan “een onafhankelijk en academisch monitoringsysteem (…) dat discriminatie op geaggregeerd niveau in kaart brengt en dat ook wordt gebruikt om sensibiliserend te werken en waar nodig acties uit te werken die daadwerkelijk het verschil maken op het terrein.” Alweer zo’n woordenbrij. Alsof het warm water nog moet uitgevonden worden.

Plannen tegen racisme zijn er al in overvloed. Instrumenten zijn er ook al, al kan het nog beter. Wat vooral ontbreekt, is daadkracht om er werk van te maken. Om drie plannen op te sommen. 1. Naar aanleiding van de verkiezingen op 26 mei 2019 maakte Unia een memorandum op voor de verschillende beleidsniveaus in ons land. De 61 aanbevelingen voor een meer gelijke samenleving moeten niet meer uitgezocht worden. Als men geld stopt in het bestaan van Unia, houdt men ook best rekening met hun aanbevelingen.

2. Ongeveer in dezelfde periode werd door de Commissie diversiteit van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) zestig acties opgelijst om de etnische werkzaamheidskloof in Vlaanderen dichten. Waar wachten de bevoegde ministers op? 3. De ‘Coalitie voor een interfederaal actieplan tegen racisme’, die een dertigtal organisaties samenbracht (van het ACV over de Liga voor Mensenrechten tot Welzijnszorg), heeft een lijst van 331 acties die men kan ondernemen.

Nogmaals. Nieuw academisch onderzoek is echt niet nodig, en al zeker niet om zich te beperken tot een meetinstrument. Negentien jaar nadat ons land zich er toe verbond om een interfederaal actieplan tegen racisme op te stellen, is er niet alleen nood aan dat actieplan maar vooral aan de uitvoering ervan.

Nogmaals een academisch onderzoek is echt niet nodig, en al zeker niet om zich te beperken tot een meetinstrument. Er is onmiddellijke actie nodig (foto © cc. Unsplash/John Cameron).