“Derde keer, goede keer”, moet men bij Groen in de fusiegemeente Puurs-Sint-Amands gedacht hebben toen maandagavond 27 januari 2020, exact 75 jaar na de bevrijding van het concentratie- en vernietigingskamp van Auschwitz door het Sovjetleger, de CD&V-bestuursmeerderheid overstag ging en deze keer wél instemde met het voorstel om de Cyriel Verschaevestraat van naam te veranderen. Tien en drie jaar geleden is dat ook al geprobeerd. Drie jaar geleden verstopte burgemeester Koen Van den Heuvel (CD&V) zich achter een enquête waaruit bleek dat de overgrote meerderheid van de bewoners van die straat geen naamsverandering wil. Dat is nu niet anders, zo bleek uit een informatievergadering vlak vóór de gemeenteraadszitting maandagavond. Maar voortschrijdend inzicht (de naamsverandering van de Cyriel Verschaevestraat in Lanaken, onder impuls van Open VLD-burgemeester Marino Keulen; de naamsverandering van de gelijknamige straat in Kortrijk, op voorstel van de CD&V-oppositie nadat de televisiereeks daartoe Kinderen van het verzet inspireerde; de naamsverandering van het naar verdienstelijk havenschepen maar ook de jodenvervolging faciliterende oorlogsburgemeester Leo Delwaïde genoemd dok in Antwerpen; uitlatingen zoals die van historicus Bruno De Wever “Wie tot op het einde van de oorlog een nazi-aanhanger was, hoeven we niet te eren”; en het “opkomend radicalisme”) deden Koen Van den Heuvel van mening veranderen.

De discussie in de gemeenteraad is via een audio-opname op de gemeentelijke website te volgen (vanaf 9’40”). Groen-gemeenteraadslid Steven Prinsen verdedigde het voorstel van naamsverandering, onder andere verwijzend naar de figuur van Cyriel Verschaeve zoals geschetst door VRT NWS. Vlaams Belang-gemeenteraadslid Peter Lemmens vroeg om de Cyriel Verschaevestraat te laten als Cyriel Verschaevestraat, desnoods nog eens een bevraging bij de bewoners over de wenselijkheid van een naamsverandering te organiseren. N-VA-gemeenteraadslid Jan Van Camp verwees naar de negatieve uitslag bij de vorige bevraging en vroeg om dan maar de nodige informatie bij de straatnaamplaat toe te voegen. Ook KR8!-gemeenteraadslid Inge Faes wilde het bij een informatiebord houden. KR8! is een plaatselijke lijst van onafhankelijken, liberalen en sociaaldemocraten. Lijsttrekker van KR8! bij de gemeenteraadsverkiezingen vorig jaar was voormalig OCMW-voorzitter en schepen Heiko Van Muylder, plaatselijk sp.a-boegbeeld en medewerker op het kabinet van de Antwerpse schepen Tom Meeuws (sp.a).

Toen burgemeester Koen Van den Heuvel zei dat de mening van de bewoners van de Cyriel Verschaevestraat één zaak is, maar de zaak ook ruimer moet bekeken worden… vroeg Inge Faes (KR8!) om de straatnaamwijziging dan aan alle inwoners van Puurs-Sint-Amands voor te leggen. Met “ruimer bekijken” bedoelde de burgemeester uiteraard historisch en ideologisch! Peter Lemmens (Vlaams Belang) maakte het ook bont door aan de pers te verklaren: “Ik heb begrip voor het leed dat sommigen hebben gekend, maar de Tweede Wereldoorlog is voorbij. Laten we geen oude vetes oprakelen. Als we hiermee beginnen, waar eindigen we dan? Dan moeten ook alle Leopold II-lanen in België worden geschrapt. In Kortrijk deed men dat al.” Een Vlaams Belanger die om een notoir collaborateur te verdedigen meteen ook de Belgische dynastie begint te verdedigen. Gekker moet het niet worden.

Cyriel Verschaeve, een stuk minder onschuldig dan op de afbeelding helemaal bovenaan links (foto’s © respectievelijk RV en CegeSoma).

De bewoners van de Cyriel Verschaevestraat mogen zelf een nieuwe naam voor hun straat kiezen. Het is niet duidelijk of ze daarbij zelf een voorstel kunnen formuleren dan wel kunnen kiezen uit een reeks suggesties. De bekendste inwoner van Puurs-Sint-Amands is voormalig Vlaams minister-president en federaal vicepremier Kris Peeters (CD&V), maar we kunnen ons voorstellen dat niet iedereen staat te springen om in een Kris Peetersstraat te wonen, tenzij het om een DeandereKrisPeetersstraat gaat en nog afgezien van dat als straten naar mensen vernoemd worden deze mensen doorgaans overleden zijn.

De Cyriel Verschaevestraat in Puurs dateert uit 1937, op initiatief van burgemeester (en Duvel-bierbrouwer) Albert Moortgat die na de Tweede Wereldoorlog aanvankelijk tot vier jaar cel werd veroordeeld voor collaboratie, en in beroep vijf jaar cel aan zijn broek gesmeerd kreeg. Na de schande van meer dan tachtig jaar Cyriel Verschaevestraat is het hoog tijd om de straat te vernoemen naar een man of vrouw uit het verzet tegen de nazi’s, en daar zijn er vele mogelijkheden voor.

De Cyriel Verschaevestraat in Puurs dateert uit 1937, op initiatief van de burgemeester, Duvel-bierbrouwer en voor collaboratie veroordeelde Albert Moortgat. Na de schande van meer dan tachtig jaar Cyriel Verschaevestraat is het hoog tijd om de straat te vernoemen naar een man of vrouw uit het verzet tegen de nazi’s, en daar zijn er vele mogelijkheden voor.

De Cyriel Verschaevestraat in Puurs-Sint-Amands ligt op 500 meter van het kamp van Breendonk (in Willebroek). Van de 3.590 gevangenen wier passage in Breendonk in het nazi-tijdperk gedocumenteerd is, stierven er 303 ter plekke (inclusief bij executies), werden er 54 elders terechtgesteld en lieten er 1.741 naderhand het leven in concentratie- en vernietigingskampen. Daar zal toch wel één man of vrouw uit het verzet bij zitten die het verdient geëerd te worden (Louis Boeckmans wiens levensverhaal vorig jaar nog in een boek werd genoteerd; Robert Maistriau, één van de bevrijders van het XXste transport vanuit Kazerne Dossin waarvan het verhaal de eerstvolgende jaren verfilmd wordt…).

De in Breendonk opgesloten communisten Julien Lahaut en Jef Van Extergem liggen allicht moeilijker bij de bestuursmeerderheid in Puurs-Sint-Amands. Tweede mogelijkheid is de straat te vernoemen naar de verzetsbeweging De Zwarte Hand die actief was in ‘Klein-Brabant’ (Bornem en Puurs-Sint-Amands) en de Rupelstreek. Meerdere leden van De Zwarte Hand zijn daarenboven geboren en/of woonden in Puurs-Sint-Amands. Voorts is er onder andere nog de in Puurs geboren liberale minister Arthur Vanderpoorten die omkwam in het concentratiekamp van Bergen-Belsen. Er zijn dus vele mogelijkheden om als wiedergutmachung de Cyriel Verschaevestraat naar een verzetsman of -vrouw te vernoemen.

Boeken waar inspiratie uit kan gehaald worden voor een straatnaam in Puurs-Sint-Amands. V.l.n.r.: het levensverhaal van Breendonk-gevangene Louis Boeckmans; het verhaal over het XXste transport naar Auschwitz, met daarin onder andere een schets van het leven van Breendonk-gevangene Robert Maistriau (foto rechts helemaal bovenaan © Kazerne Dossin); en het verhaal over de verzetsbeweging De Zwarte Hand die onder andere actief was en recruteerde in Puurs-Sint-Amands (foto’s © RV).

Het is niet omdat Bart De Wever de kans mistte om het voormalig Delwaïdedok te vernoemen naar de Antwerpse verzetsman Marcel Louette (Witte Brigade) dat anderen niet een verzetsman of -vrouw kunnen eren met een straatnaam. In Zwijndrecht zijn drie straten al enige tijd vernoemd naar drie plaatselijke verzetsmensen (Leo Verbeeck, Michel Vergauwen en Ferdinand Dedecker; de vierde Zwijndrechtse verzetsheld Alois Van de Vyver leeft nog en zoals al gezegd is het niet gebruikelijk om dan al een straat naar iemand te vernoemen), in Gent zijn pas nog tien straten vernoemd naar verzetsheldinnen en in Edegem is deze week beslist om onder andere een straat te vernoemen naar een familie (de familie Benoit en Esther De Winne-Bogaert) die twee Joodse families onderdak bood tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het zijn gelukkige uitzonderingen. Nog maar weinig straten zijn vernoemd naar verzetsmensen, maar dat is een reden te meer om nu van de opportuniteit in Puurs-Sint-Amands gebruik te maken.

Intussen blijven er nog een Cyriel Verschaevelaan in Zoersel en in Kapelle-op-den-Bos, en een Cyriel Verschaeveplein in Alveringem. In Zoersel heeft men na eerdere kritiek op de straatnaam enige historische duiding toegevoegd. Naast geboorte- en overlijdensplaats en -jaar is het niet meer dan: “Vlaams priester, schrijver en dichter. Activist WO I en wegens collaboratie in WO II in 1946 ter dood veroordeeld.” Terwijl de Zoerselse N-VA-burgemeester Liesbeth Verstreken vindt “dat het beter is om de geschiedenis te duiden dan om ze weg te vegen”, meent haar collega in Kapelle-op-den-Bos “dat die naam toch echt niet langer opportuun is”. Begin maart zou N-VA-burgemeester Renaat Huysmans daarover samenzitten met de buurtbewoners.

In Alveringem is er naast het Cyriel Verschaeveplein ook nog het graf van Cyriel Verschaeve nadat de Vlaamse Militanten Orde (VMO) in 1973 met ‘Operatie Brevier’ de overblijfselen van Cyriel Verschaeve vanuit zijn graf in Oostenrijk overbrachten naar Vlaanderen. In 2015 is de voormalige kapelanie in Alveringem omgebouwd tot een museum, en nu nog zijn er onder aanvoering van voormalig Vlaams Belang-parlementslid Koen Bultinck festiviteiten rond Cyriel Verschaeve die niet bij iedereen in de smaak vallen. Burgemeester Gerard Liefooghe (Gemeentebelangen) lijkt niet van plan enige bijsturing te doen.

Huldiging aan het graf van Cyriel Verschaeve, met links Kevin ‘Bubs’ De Graeve (tegenwoordig spilfiguur van het nieuwe neonazistische Right Wing Resistance Vlaanderen) en rechts Tomas Boutens (veroordeeld voor zijn activiteiten met het neonazistische ‘Bloed Bodem Eer Trouw’ (BBET) en tegenwoordig actief bij de Zwarte Zon-club) (foto © archief AFF).