Op een debat op 1 november op de Boekenbeurs vroeg moderator Vincent Scheltiens aan historicus en auteur Frank Seberechts of er in Antwerpen voldoende plekken zijn die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog en de rol van het verzet. “Neen”, was zijn krachtig antwoord. Naar aanleiding van de bevrijding 75 jaar geleden en het rapport dat een commissie onder leiding van stadsarchivaris Inge Schoups opstelde, gaat het stilaan de goede richting uit “maar er is nog veel werk te doen”.

In het district Borgerhout maakt men dezer dagen alvast werk van een metershoge graffiti ter ere van Mala Zimetbaum (foto rechts hierboven), een Joodse vrouw van Poolse afkomst die in de Marinisstraat nr. 7 in Borgerhout woonde en opgepakt werd bij de eerste razzia op Joden in Antwerpen op 22 juli 1942. Mala (officieel: Malka) Zimetbaum is dan vooraan in de twintig en draagt alleen zorg voor haar beide ouders. Haar vader is blind, haar moeder lijdt aan een longziekte (Herman Van Goethem, 1942. Het jaar van de stilte blz. 146).

Na vijf dagen in Breendonk te zijn vastgehouden, wordt ze naar de Dossinkazerne in Mechelen gebracht van waaruit ze gedeporteerd wordt naar Auschwitz-Birkenau. Daar aangekomen selecteert de SS haar om te werken als vertaalster en koerierster tussen het mannenkamp van Auschwitz en het vrouwenkamp in Birkenau. Mala gebruikt haar bevoorrechte positie om talloze medegevangenen te helpen en heeft meerderen van een korte reis naar de gaskamers kunnen redden. Ondanks de grote risico’s om gepakt te worden, geeft ze voedsel en berichten door aan medegevangenen.

Mala kan samen met een Poolse vriend op 24 juni 1944 ontsnappen uit Auschwitz-Birkenau, maar amper veertien dagen later worden ze dichtbij de Tsjechoslovaakse grens aangehouden en teruggebracht naar Auschwitz-Birkenau. Mala en haar vriend worden lang ondervraagd en gemarteld, vooraleer ze op 15 september 1944 worden opgeknoopt in Birkenau. Voor het oog van de andere gevangenen als ontrading voor zij die plannen hebben om te proberen ontsnappen. Na alle ontbering en mishandeling was Mala nog maar amper in staat om rechtop te staan en werd ze in een kruiwagen naar de galg gebracht (Kazerne Dossin, Mala Zimetbaum).

Vele gevangenen waren zo getuige van Mala’s einde. Ze liet een grote indruk na. Omdat haar dood laat in de Tweede Wereldoorlog plaatsvond, hebben vele getuigen het nog na kunnen vertellen. Vandaar ook een aantal niet-Nederlandstalige boeken en films over Mala Zimetbaum.

Marinisstraat 7 in Borgerhout (foto © Google Street View) en close-up van de gedenkplaat aan de gevel (foto © AFF).

Aan haar vroeger huis in de Marinisstraat hangt een gedenkplaat, maar die valt niet op. Dat kan beter dacht graffitikunstenaar Joachim Lambrechts en hij trok naar het districtsbestuur van Borgerhout met zijn plannen. In april zette hij het ontwerp van wat hij in beeld wilde brengen op zijn Instagrampagina. Samen met wijkcoördinator en voormalig jeugdconsulent Nele Taminau werd op een plan gebroed, en daar kwam de Walls of Boho uit voort. Op vijf plaatsen in Borgerhout worden deze week graffitiwerken geplaatst, door evenveel verschillende kunstenaars. Het officiële openingsmoment is voorzien voor woensdag 13 november, met een fietstocht die om 16 uur start aan de Montensstraat 4.

Joachim Lambrechts werkt daar zelf, aan de zijgevel van het dienstencentrum Den Bleek, aan zijn metershoog huldebetoon aan Mala Zimetbaum. De plek, Montensstraat 4, ligt op zes minuten stappen van de Marinisstraat 7 waar Mala Zimetbaum woonde. De best mogelijke locatie voor het huldebetoon aan deze moedige vrouw.

Werk in uitvoering (foto bovenaan rechts © Instagram joachimofficial, foto onderaan links © Arno Arnouts).

Bij deze alvast een dikke proficiat aan allen die dit mogelijk hebben gemaakt: in de eerste plaats natuurlijk Joachim Lambrechts, maar ook Nele Taminau, Marij Preneel en het districtscollege van Borgerhout (Groen-sp.a-PVDA), de verfsponsor en het Antwerp Backpackers Hostel in Borgerhout dat de niet-Antwerpse graffitikunstenaars een week lang gratis laat logeren. De werken-in-de-maak zijn gevarieerd naar stijl, en met daarbij één duidelijk politiek statement zijn wij dik tevreden.